سوره ضحی
| سورۀ ضحی | |
|---|---|
 | |
 | |
| نام‌های دیگر سوره | سورۀ والضحیٰ |
| شماره سوره | ۹۳ |
| محل نزول | مکه (مکی) |
| جزء | ۳۰ |
| تعداد آیات | ۱۱ |
سورۀ ضُحیٰ یا سورۀ والضحیٰ، نود و سومین سوره و از سوره‌های مکی است که در جزء سی‌ام قرآن قرار دارد. این سوره از جمله سوره‌هایی است که یک‌باره بر پیامبر (صلّی‌الله علیه وآله) نازل شده است. دربارۀ شأن نزول سورۀ ضحی آمده است، بعد از مدتی که بر پیامبر (صلّی‌الله علیه وآله) وحی نازل نشده بود و کافران بر او خرده می‌گرفتند که خداوند او را رها کرده؛ این سوره نازل شد. سورۀ ضحی خطاب به پیامبر (صلّی‌الله علیه وآله) می‌گوید خداوند تو را رها نکرده است و سپس نعمت‌های پروردگار را بر آن حضرت می‌شمارد و دربارۀ یتیمان و سائلان، به حضرت سفارش می‌کند و از او می‌خواهد که نعمت‌های خداوند را برای مردم بازگو کند. در فضیلت تلاوت سورۀ ضحی آمده است که هر کسی این سوره را بخواند، شفاعت آن شخص در روز قیامت بر پیامبر (صلّی‌الله علیه وآله) واجب می‌شود و ثوابی به تعداد ده برابر همه سائل‌ها و یتیمان می‌برد.
نام‌گذاری
این سوره را ضُحیٰ یا والضحیٰ نامیده‌اند. «ضحی» به معنای روز و روشنایی است. سبب این نام‌گذاری آن است که خداوند در آغاز این سوره، به ضحی قسم یاد می‌کند[۱].
ترتیب و محل نزول
- سورۀ ضحی از سوره‌های مکی و در ترتیب نزول، یازدهمین سوره‌ای است که بر پیامبر (صلّی‌الله علیه وآله) نازل شده است.
- این سوره در چینش کنونی مُصحَف، نود و سومین سوره است[۲] و در جزء سی‌ام قرآن جای دارد.
- علامه طباطبایی، هر دو فرض مکی یا مدنی بودن این سوره را محتمل دانسته است[۳].
تعداد آیات و دیگر ویژگی‌ها
- سورۀ ضحی، ۱۱ آیه، ۴۰ کلمه و ۱۶۵ حرف دارد.
- این سوره به لحاظ حجمی، جزء سوره‌های مُفصَّلات است.
- گفته شده است که سورۀ ضحی، یکی از چهارده سوره‌ای است که مجموعا بر پیامبر (صلّی‌الله علیه وآله) نازل شده است[۴].
محتوا
سورۀ ضحی با دو سوگند آغاز می‌شود و سپس به پیامبر (صلّی‌الله علیه وآله) بشارت می‌دهد كه خداوند هرگز تو را رها نکرده است. بعد به او نوید می‌دهد كه خداوند آنقدر به او عطا خواهد کرد كه خشنود شود و در آخرین بخش، گذشتۀ زندگانی پیامبر (صلّی‌الله علیه وآله) را یادآوری می‌کند كه خداوند چگونه او را همیشه مورد رحمت خود قرار داده و در سخت‌ترین لحظات زندگی حمایتش کرده است. از همین‌رو، در آیات پایانی به او دستور می‌دهد كه به شكرانه این نعمت‌ها، با یتیمان و مستمندان مهربان باشد و نعمت‌های خداوند را بازگو کند[۵].
فضایل سوره
- از پیامبر (صلّی‌الله علیه وآله) نقل شده است که هر کسی سورۀ والضحی را بخواند، شفاعت آن شخص در روز قیامت بر پیامبر (صلّی‌الله علیه وآله) واجب می‌شود و ثوابی به تعداد ده برابر تعداد همۀ فقیران و یتیمان به او داده می‌شود.
- در روایتی از امام صادق (علیه‌السّلام) نقل شده است که هر کسی سوره‌های والضحی، واللیل، انشراح و شمس را در شب یا روز بسیار بخواند، در روز قیامت همۀ چیزها ( اعضای بدنش)، همچون مو، پوست، گوشت، استخوان، خون، رگ‌ها و عصب‌ها، به نفع او شهادت می‌دهند[۶].
جستارهای وابسته
پانویس
- ↑ بهاءالدین خرمشاهی، دانش‌نامه قرآن و قرآن‌پژوهی، سال ۱۳۷۷ ش، ج ۲، ص ۱۲۶۵.
- ↑ محمدهادی معرفت، آموزش علوم قرآن، سال ۱۳۷۱ ش، ج ۲، ص ۱۶۶.
- ↑ محمدحسین طباطبایی، المیزان فی تفسیر القرآن، ج ۲۰، ص ۳۱۰.
- ↑ بهاءالدین خرمشاهی، دانش‌نامه قرآن و قرآن‌پژوهی، سال ۱۳۷۷ ش، ج ۲، ص ۱۲۶۵.
- ↑ ناصر مکارم شیرازی، تفسیر نمونه، سال ۱۳۸۲ ش، ج ۵، ص ۵۲۱ با ویرایش.
- ↑ هاشم بحرانی، البرهان فی تفسیر القرآن، سال ۱۳۸۹ ش، ج ۵، ص ۶۸۱.
منابع
- خرمشاهی، بهاءالدین، دانش‌نامه قرآن و قرآن‌پژوهی، سال ۱۳۷۷ ش، تاریخ درج مطلب: بی‌تا، تاریخ مشاهدۀ مطلب: 3 آبان‌ماه 1405 ش.
- معرفت، محمدهادی، آموزش علوم قرآن، سال ۱۳۷۱ ش، تاریخ درج مطلب: بی‌تا، تاریخ مشاهدۀ مطلب: 3 آبان‌ماه 1405 ش.
- طباطبایی، محمدحسین، المیزان فی تفسیر القرآن، تاریخ درج مطلب: بی‌تا، تاریخ مشاهدۀ مطلب: 3 آبان‌ماه 1405 ش.
- مکارم شیرازی، ناصر، تفسیر نمونه، سال ۱۳۸۲ ش، تاریخ درج مطلب: بی‌تا، تاریخ مشاهدۀ مطلب: 3 آبان‌ماه 1405 ش.
- بحرانی، هاشم، البرهان فی تفسیر القرآن، سال ۱۳۸۹ ش، تاریخ درج مطلب: بی‌تا، تاریخ مشاهدۀ مطلب: 3 آبان‌ماه 1405 ش.
