سوره نور
| سورۀ نور | |
|---|---|
 | |
 | |
| شماره سوره | ۲۴ |
| محل نزول | مدینه (مدنی) |
| جزء | ۱۸ |
| تعداد آیات | ۶۴ |
سورۀ نور، بیست و چهارمین سوره و از سوره‌های مدنی که در جزء ۱۸ قرآن است. این سوره را از آن جهت نور می‌نامند که کلمۀ نور ۷ بار در آن به کار رفته و آیۀ نور در آن آمده است. سورۀ نور احکام فقهی بسیاری چون حد زنا و نسبت زنا دادن (قذف) و واجب بودن حجاب برای زنان را بیان می‌کند. همچنین در این سوره به ماجرای اِفک (تهمتِ فحشا به یکی از همسران پیامبر در صدر اسلام است. این حادثه اساسی‌ترین توطئۀ داخلی منافقان بر ضد حکومت نبوی معرفی شده است؛ چراکه آنان می‌خواستند با این کار، شخصیت پیامبر را تخریب و در صلاحیت رهبری او تشکیک کنند؛ اما خداوند با نازل کردن آیات افک این توطئه دشمنان را از بین برد). و مسائل مربوط به نکاح و افترا، بهتان، تهمت اشاره شده و از اشاعه فحشا نهی شده است. در فضیلت تلاوت این سوره، در روایت آمده، هر کس سورۀ نور را قرائت کند، خداوند به تعداد تمام مردان و زنان مؤمن در گذشته و در آینده به او ده حسنه می‌دهد و اینکه از حقوق دختر بر پدر آن است که سوۀ نور را به او آموزش دهد.
نام‌گذاری
نامیدن این سوره به «سورۀ نور» به این دلیل است که کلمۀ «نور» هفت بار در این سوره آمده و آیۀ نور در آن قرار دارد. آیۀ نور با کلمه الله شروع می‌شود و کلمۀ نور پنج بار در آن به کار رفته است[۱].
ترتیب و محل نزول
- سورۀ نور جز سوره‌های مدنی و در فهرست ترتیبی سوره‌های قرآن، صد و سومین سوره‌ای است که بر پیامبر (صلّی‌الله علیه و‌آله) نازل شده است.
- این سوره در چینش کنونی قرآن، بیست و چهارمین سوره و در جزء هجدهم جای دارد[۲].
تعداد آیات
- سورۀ نور ۶۴ آیه [۳] ۱۳۸۱ کلمه و ۵۷۵۵ حرف دارد[۴].
- این سوره از نظر حجمی از سوره‌های مثانی، متوسط و در حدود نیم جزء قرآن است.
محتوا
سورۀ نور را در حقیقت مى‌توان سورۀ پاکدامنى و عفت و مبارزه با آلودگی‌هاى جنسى دانست چرا که قسمت عمده دستوراتش بر محور پاکسازى اجتماع از طرق مختلف از آلودگی‌هاى جنسى دور مى‌زند و این هدف در چند مرحله پیاده شده است:
- مرحله اول بیان مجازات شدید زن و مرد زناکار است که در دومین آیۀ این سوره با قاطعیت تمام مطرح گردیده.
- مرحله دوم به این امر مى‌پردازد که اجراى این حد شدید مسأله ساده‌اى نیست، و از نظر موازین قضایى اسلام شرط سنگینى دارد، نسبت به غیر مرد و همسرش چهار شاهد و در مورد مرد و همسرش برنامه لعان باید اجرا گردد، و حتى اگر کسى که دیگرى را متهم مى‌سازد نتواند ادعاى خود را در محکمه قضاوت اسلامى به ثبوت برساند خود مجازات شدید (چهار پنجم حد زنا) خواهد داشت، تا کسى تصور نکند مى‌تواند با متهم ساختن دیگران به سادگى آنها را به مجازات اسلامى بکشاند، بلکه به عکس خودش گرفتار مجازات خواهد شد.
- سپس به همین مناسبت حدیث معروف افک و تهمتى را که به یکى از همسران پیامبر (صلّی‌الله علیه و‌آله) زدند مطرح کرده، و قرآن شدیدا این مسأله را تعقیب مى‌کند، تا کاملا روشن شود شایعه‌سازى درباره افراد پاک چه گناه سنگینى دارد.
- در مرحله سوم براى اینکه تصور نشود اسلام تنها به برنامه مجازات گنهکار قناعت مى‌کند به یکى از مهم‌ترین راه‌هاى پیشگیرى از آلودگی‌هاى جنسى پرداخته، مسأله نهى از چشم‌چرانى مردان نسبت به زنان و زنان نسبت به مردان و موضوع حجاب زنان مسلمان را پیش کشیده مشروحا در این زمینه بحث مى‌کند، چرا که یکى از عوامل مهم انحرافات جنسى این دو مسأله چشم‌چرانى و بى‌حجابى است، و تا آنها ریشه‌کن نشوند آلودگی‌ها بر طرف نخواهد شد.
- در مرحله چهارم باز به‌عنوان یک پیشگیرى مهم از آلوده شدن به اعمال منافى عفت دستور ازدواج سهل و آسان را صادر مى‌کند تا از طریق ارضاى مشروع غریزه جنسى با ارضاى نامشروع مبارزه کند.
- در مرحله پنجم بخشى از آداب معاشرت و اصول تربیت فرزندان نسبت به پدران و مادران را در همین رابطه بیان مى‌کند که در اوقات خاصى که احتمال دارد زن و شوهر با هم خلوت کرده باشند، فرزندان بدون اجازه وارد اتاق آنها نشوند و موجباتى از این راه براى انحراف فکر آنها فراهم نگردد. و به همین مناسبت بعضى دیگر از آداب زندگى خانوادگى را، هر چند ارتباط با مسائل جنسى ندارد، ذکر مى‌کند.
- در مرحله ششم که در لابلاى این بحث‌ها طرح شده بخشى از مسائل مربوط به توحید و مبدء و معاد و تسلیم بودن در برابر فرمان پیامبر را ذکر مى‌کند چرا که پشتوانه همه برنامه‌هاى عملى و اخلاقى همان مسائل اعتقادى و ایمان به مبدء و معاد و حقانیت نبوت است، و تا این ریشه نباشد آن شاخ و برگ‌ها و گل و میوه‌ها شکوفا نمى‌گردد.
ضمنا به مناسبت بحث‌هاى مربوط به ایمان و عمل صالح سخن از حکومت جهانى مؤمنان صالح العمل به میان آمده و به بعضى از دستورات دیگر اسلام نیز اشاره شده است که در مجموع یک واحد کامل و جامع را تشکیل مى‌دهد[۵].
فضایل
- در فضیلت سورۀ نور از پیامبر (صلّی‌الله علیه و‌آله) روایت شده هر که سوره نور را قرائت نماید خداوند به تعداد تمام مردان و زنان مؤمن در گذشته و در آینده به او ده حسنه می‌دهد[۶].
- دربارۀ آموزش سورۀ نور به اعضای خانواده نیز از پیامبر (صلّی‌الله علیه و‌آله) آمده از حقوق دختر بر پدر آن است که سورۀ نور را به او تعلیم دهد[۷].
- از امام علی (علیه‌السّلام) هم در این باره آمده سوره نور را به زنان‌تان بیاموزید که در آن موعظه‌ها و پندهای نیکویی است[۸].
- از امام صادق (علیه‌السّلام) نیز نقل شده مال و غریزه جنسی خود را با تلاوت سورۀ نور محافظت کنید و زنان‌تان را با این سوره حفظ کنید، زیرا هر کس بر قرائت این سوره به صورت روزانه یا شبانه مداومت ورزد، هیچ یک از اهل خانه‌اش مرتکب زنا نخواهد شد و پس از مرگش هفتاد هزار فرشته الهی او را تا قبرش تشییع می‌کنند و برای او دعا و استغفار می‌کنند تا او را در قبرش قرار دهند[۹].
- برای تلاوت این سوره در روایات آثار و برکاتی چون راهی برای جلوگیری از احتلام[۱۰]، بازگشت فراری (اگر آیه ۴۰ این سوره را بخواند) و درمان ضعف چشم (اگر آیه ۳۵ سوره نور را بنویسد و بشوید و از آن آب در چشم کشد[۱۱]) نقل شده است.
جستارهای وابسته
پانویس
- ↑ بهاءالدین خرمشاهی، دانشنامه قرآن و قرآن‌پژوهی، ۱۳۷۷ ش، ج ۲، ص ۱۲۴۳.
- ↑ محمد هادی معرفت، آموزش علوم قرآن، ۱۳۷۱ ش، ج ۲، ص ۱۶۸.
- ↑ ابواسحاق احمد بن محمد ثعلبى نيشابوری، الكشف و البیان، ج 7، ص 62.
- ↑ محمد بن بهادر زرکشی، برهان، ص 531.
- ↑ تألیف ناصر مکارم شیرازی و گروه نویسندگان، تفسیر نمونه، ج 14، ص 353.
- ↑ شیخ طبرسی، مجمع البیان، ۱۳۷۲ ش، ج ۷، ص۲۱۶.
- ↑ شیخ طوسی، تهذیب الاحکام، ۱۳۸۲ ق، ج ۸، ص ۱۱۲.
- ↑ شیخ کلینی، الکافی، ۱۴۰۷ ق، ج ۵، ص ۵۱۶.
- ↑ شیخ صدوق، ثواب الاعمال و عقاب الاعمال، ۱۳۸۲ ش، ص ۱۰۹.
- ↑ سید هاشم بحرانی، تفسیرالبرهان، ۱۳۸۸ ش، ج ۴، ص ۴۳.
- ↑ شیخ کلینی، الکافی، ۱۴۰۷ ق، ج ۲، ص ۶۳.
