سوره مدثر

سورۀ مدثر
شماره سوره	۷۴
محل نزول	مکه (مکی)
جزء	۲۹
تعداد آیات	۵۶

سورۀ مُدَّثِّر‌، هفتاد و چهارمین سوره و از سوره‌های مکی است که در جزء ۲۹ قرآن جای دارد. این سوره در آغاز بعثت بر پیامبر (صلّی‌الله علیه وآله) نازل شده‌ است. واژۀ مدثر به معنای «جامه به خود پیچیده» است و اشاره به پیامبر (صلّی‌الله علیه وآله) دارد. در آیات ابتدایی این سوره، خداوند به پیامبر (صلّی‌الله علیه وآله) که از جلال و شوکت وحی، جامه به خود پیچیده بود، دستور می‌دهد برخیزد و به مردم هشدار دهد. بنابر بسیاری از روایات، بخشی از این سوره درباره وَلید بن مُغِیرَه نازل شده است که پیامبر را ساحر (جادوگر) می‌خواند. خداوند در این سوره، با اشاره به عظمت و شأن قرآن، کسانی را که منکر قرآن شوند و آن را سِحر بخوانند، تهدید کرده است.

آیۀ ۳۸ از آیات مشهور این سوره است: كُلُّ نَفْسٍ بِمَا كَسَبَتْ رَهِينَةٌ ^{[مدثر–38]} ‎؛ هر کسی در گرو دستاوردهای خویش است. که تکلیف هر نفسی (انسانی) را در گرو اعمال خویش می‌داند. در روایات آمده است که هر کسی این سوره را تلاوت کند، به ازای هر کسی که در مکه، پیامبر (صلّی‌الله علیه وآله) را تصدیق یا تکذیب کرده است، ده حسنه به او داده می‌شود. یا اگر آن را در نمازهای روزانه بخواند، خداوند او را همنشین حضرت محمد (صلّی‌الله علیه وآله) قرار می‌دهد، و در دنیا بدبختی و رنج نمی‌بیند.

نام‌گذاری

این سوره را به این دلیل مُدَّثِّر می‌نامند که با ««‌یا أَیهَا الْمُدَّثِّرُ‌» آغاز می‌شود. مدّثّر یعنی کسی که بر خود جامه (لباس) پیچیده است. این آیه خطاب به پیامبر (صلّی‌الله علیه وآله) است و اشاره به این مسأله دارد که پیامبر از عظمت وحی، احساس لرزش می‌کرد و به همسرش می‌گفت مرا بپوشان. خداوند در آیات آغازین این سوره به پیامبر (صلّی‌الله علیه وآله) فرمان می‌دهد که برخیزد و به مردم هشدار دهد. علامه طباطبایی پس از نقل دیدگاه‌هایی دربارۀ معنای «مدثر»، احتمال لباس پوشیدن پیامبر (صلّی‌الله علیه وآله) برای خواب را به ذهن نزدیک‌تر می‌داند.

مکان و ترتیب نزول

• سورۀ مدّثّر، از سوره‌های مکی و در ترتیب نزول چهارمین سوره‌ای است که بر پیامبر (صلّی‌الله علیه وآله) نازل شده است.
• این سوره در چینش کنونی مصحف، هفتاد و چهارمین سوره است و در جزء ۲۹ قرآن جای دارد.

تعداد آیات و کلمات

• سورۀ مدثر، ۵۶ آیه، ۲۵۶ کلمه و ۱۰۳۶ حرف دارد.
• این سوره از سوره‌های مفصلات (دارای آیات کوتاه) است.

محتوا

علامه طباطبایی سورۀ مدثر را شامل سه مطلب اصلی می‌داند:

1. اول اینکه خداوند به رسول خدا (صلّی‌الله علیه وآله) فرمان می‌دهد تا مردم را انذار کند و این فرمان را با لحنی بیان می‌کند که پیداست از فرامین اوایل بعثت است.
2. دوم اینکه به عظمت و شأن قرآن اشاره می‌کند.
3. سوم اینکه کسانی را که منکر قرآن شوند و نسبت سحر به آن دهند، تهدید و کسانی را که از دعوت خدا سر باز زنند، نکوهش می‌کند.
4. همچنین در این سوره، خصوصیات بهشتیان و دوزخیان، و وصف انسان‌های متکبر آمده است.

فضایل

1. در فضیلت تلاوت سورۀ مدثر در تفسیر مجمع البیان آمده است که به تلاوت‌کننده این سوره، به ازای هر کسی که در مکه، پیامبر (صلّی‌الله علیه وآله) را تصدیق یا تکذیب کرد، ده حسنه داده می‌شود.
2. همچنین از امام باقر (علیه‌السّلام) نقل شده است که هر کسی سورۀ مدثر را در نمازهای واجب بخواند، بر خداوند است که او را همنشین محمد (صلّی‌الله علیه وآله) قرار دهد، و علاوه، این شخص در دنیا بدبختی و رنج نمی‌بیند.
3. همچنین در تفسیر البرهان از رسول خدا (صلّی‌الله علیه وآله) نقل شده است که هر کسی در قرائت سورۀ مدثر مداومت کند، پاداش بزرگی خواهد داشت و اگر حفظ قرآن را از خداوند طلب کند، نمی‌میرد تا اینکه قرآن را حفظ کند.
4. همین مضمون از امام صادق (علیه‌السّلام) نیز نقل شده است.

جستارهای وابسته

• سوره‌های مکی
• وحی
• بعثت

منابع

• خرمشاهی، بهاءالدین، دانش‌نامه قرآن و قرآن‌پژوهی، سال ۱۳۷۷ ش، تاریخ درج مطلب: بی‌تا، تاریخ مشاهدۀ مطلب:‏ ‏23 آبان‌ماه 1405 ش.

• طباطبایی، محمدحسین، المیزان فی تفسیر القرآن، تاریخ درج مطلب: بی‌تا، تاریخ مشاهدۀ مطلب:‏ ‏23 آبان‌ماه 1405 ش.

• معرفت، محمدهادی، آموزش علوم قرآن، سال ۱۳۷۱ ش، تاریخ درج مطلب: بی‌تا، تاریخ مشاهدۀ مطلب:‏ ‏23 آبان‌ماه 1405 ش.

• شیخ طبرسی، فضل بن حسن، مجمع البیان فی تفسیر القرآن، سال ۱۴۱۵ ق، تاریخ درج مطلب: بی‌تا، تاریخ مشاهدۀ مطلب:‏ ‏23 آبان‌ماه 1405 ش.

• بحرانی، هاشم، البرهان فی تفسیر القرآن، سال ۱۴۱۶ ق، تاریخ درج مطلب: بی‌تا، تاریخ مشاهدۀ مطلب:‏ ‏23 آبان‌ماه 1405 ش.