پرش به محتوا

سوره تحریم

از ویکی‌وحدت
سورۀ تَحریم
نام‌های دیگر سوره
  • سورة النبی
  • سورۀ لِمَ تُحرم
  • سورۀ المُتحرّم
شماره سوره۶۶
محل نزولمدینه (مدنی)
جزء۲۸
تعداد آیات۱۲

سورۀ تَحریم، شصت و ششمین سوره و از سوره‌های مدنی است که در جزء ۲۸ قرآن جای دارد. نام این سوره، از نخستین آیۀ آن گرفته شده است يَا أَيُّهَا النَّبِيُّ لِمَ تُحَرِّمُ مَا أَحَلَّ اللَّهُ لَكَ تَبْتَغِي مَرْضَاتَ أَزْوَاجِكَ وَاللَّهُ غَفُورٌ رَحِيمٌای [تحریم–1] ‎؛ ای پیامبر! چرا آنچه را که خداوند بر تو حلال کرده برای به دست آوردن خشنودی همسرانت بر خود حرام می‌کنی؟ و خدا بسیار آمرزنده و مهربان است. که به موضوع تحریم حلالی توسط پیامبر (صلّی‌الله‌ علیه‌ و‌آله‌) به دلیل رضایت همسرانش می‌پردازد. این سوره، مؤمنان را به توبۀ نصوح، جهاد با کفار و منافقان، و مراقبت از خود و خانواده در برابر آتش دعوت می‌کند و با ذکر نمونه‌هایی از زنان صالح (آسیه و مریم) و ناصالح (همسران نوح و لوط)، عبرت‌آموزی می‌کند. بر اساس روایات، تلاوت این سوره موجب توبۀ نصوح، تخفیف عذاب اموات و تسهیل جان دادن مُحتضَر (شخص در حال مرگ) می‌شود.

نام‌گذاری

نام مشهور این سوره، تحریم و برگرفته از آیۀ نخست آن است[۱]. در این آیه از رسول خدا (صلّی‌الله‌ علیه‌ و‌آله‌) پرسیده می‌شود که چرا برای خشنودی خاطر همسرانش، حلال الهی را بر خود تحریم کرده است[۲]. به این سوره «سورة النبی» «لِمَ تُحرم» و «المُتحرّم» نیز گفته شده است[۳].

محل و ترتیب نزول

  • سورۀ تحریم جزو سوره‌های مدنی و در ترتیب نزول، صد و هشتمین سوره قرآن است.
  • این سوره در چینش کنونی مصحف، شصت و ششمین سوره است[۴] و در جزء ۲۸ قرآن جای دارد.

تعداد آیات و دیگر ویژگی‌ها

  • سورۀ تحریم، ۱۲ آیه، ۲۵۴ کلمه و ۱۱۰۵ حرف دارد و به لحاظ حجمی، در شمار سوره‌های نسبتاً کوچک و از سوره‌های مُفصّلات (دارای آیات کوتاه) قرآن و در حدود نیم حزب است[۵].
  • این سوره را در شمار سوره‌های ممتحنات نیز آورده‌اند[۶] که گفته شده این سوره‌ها با سوره ممتحنه، تناسب محتوایی دارد[۷].

محتوا

  1. سورۀ تحریم، با عتاب خداوند به پیامبر (صلّی‌الله‌ علیه‌ و‌آله‌) آغاز می‌شود که در واقع خطاب به همسران پیامبر است؛ زیرا پیامبر به قصد جلب رضایت آنان، حلال خدا را بر خود حرام کرده بود.
  2. این سوره سپس مؤمنان را به محافظت از خود و خانواده‌‌هایشان در برابر آتشی که هیزم آن، انسان‌ و سنگ‌ است، فرا می‌خواند[۸].
  3. در ادامه، گناهکاران به توبۀ نصوح تشویق شده و آثار ایمان در قیامت، جهاد با کفار و منافقان و سختگیری دربارۀ آنان بیان می‌شود.
  4. این سوره، همسران نوح و لوط را به‌عنوان زنان ناصالح و در مقابل، آسیه همسر فرعون و حضرت مریم دختر عمران را به‌عنوان زنان صالح معرفی می‌کند[۹].

فضایل

بنا بر روایتی که از پیامبر (صلّی‌الله‌ علیه‌ و‌آله‌) نقل شده است، قرائت سورۀ تحریم، موجب توبهٔ نصوح و بازنگشتن به گناه می‌شود[۱۰]. همچنین بنابر روایتی که از امام صادق (علیه‌السّلام) نقل شده است، خواندن سوره‌های طلاق و تحریم در نمازهای واجب، فرد را در قیامت از ترس، اندوه و آتش جهنم ایمن داشته سبب ورودش به بهشت می‌شود[۱۱]. از دیگر خواص این سوره که در روایات به آنها اشاره شده، جان دادن آسان فرد محتضر، تخفیف عذاب اموات[۱۲]، دور کردن اضطراب و کمک به ادای قرض بدهکار[۱۳] است.

جستارهای وابسته

پانویس

  1. ↑ پژوهشگاه علوم و فرهنگ اسلامی، دائرة المعارف قرآن کریم، سال ۱۳۸۲ ش، ج ۷، ص ۳۳۵.
  2. ↑ بهاءالدین خرمشاهی، دانش‌نامه قرآن و قرآن‌پژوهی، سال ۱۳۷۷ ش، ج ۲، ص ۱۲۵۷.
  3. ↑ پژوهشگاه علوم و فرهنگ اسلامی، دائرة المعارف قرآن کریم، سال ۱۳۸۲ ش، ج ۷، ص ۳۳۵.
  4. ↑ محمدهادی معرفت، آموزش علوم قرآن، سال ۱۳۷۱ ش، ج ۲، ص ۱۶۸.
  5. ↑ بهاءالدین خرمشاهی، دانش‌نامه قرآن و قرآن‌پژوهی، سال ۱۳۷۷ ش، ج ۲، ص ۱۲۵۷.
  6. ↑ محمود رامیار، تاریخ قرآن، سال ۱۳۶۲ ش، ص ۳۶۰ و ۵۹۶.
  7. ↑ دفتر تبلیغات اسلامی، فرهنگ‌نامه علوم قرآن، ج 1، ص ۲۶۱۲.
  8. ↑ محمدحسین طباطبایی، المیزان فی تفسیر القرآن، سال ۱۹۷۴ م، ج ‏۱۹، ص ۳۲۹.
  9. ↑ بهاءالدین خرمشاهی، دانش‌نامه قرآن و قرآن پژوهی، سال ۱۳۷۷ ش، ج ۲، ص ۱۲۵۷.
  10. ↑ شیخ طبرسی، مجمع البیان فی تفسیر القرآن، سال ۱۳۷۲ ش، ج ۱۰، ص ۴۶۸.
  11. ↑ شیخ صدوق، ثواب الأعمال و عقاب الاعمال، سال ۱۴۰۶ ق، ص ۱۱۸.
  12. ↑ حسین بن محمدتقی نوری، مستدرک الوسائل، سال ۱۴۰۸ ق، ج ۲ ، ص ۲۴۱.
  13. ↑ هاشم بحرانی، البرهان فی تفسیر القرآن، سال ۱۴۱۶ ق، ج ۵، ص ۴۱۷.

منابع

  • پژوهشگاه علوم و فرهنگ اسلامی، دائرة المعارف قرآن کریم، سال ۱۳۸۲ ش، تاریخ درج مطلب: بی‌تا، تاریخ مشاهدۀ مطلب:‏ ‏18 مهرماه 1405 ش.
  • خرمشاهی، بهاءالدین، دانش‌نامه قرآن و قرآن‌پژوهی، سال ۱۳۷۷ ش، تاریخ درج مطلب: بی‌تا، تاریخ مشاهدۀ مطلب:‏ ‏18 مهرماه 1405 ش.
  • معرفت، محمدهادی، آموزش علوم قرآن، سال ۱۳۷۱ ش، تاریخ درج مطلب: بی‌تا، تاریخ مشاهدۀ مطلب:‏ ‏18 مهرماه 1405 ش.
  • رامیار، محمود، تاریخ قرآن، سال ۱۳۶۲ش، تاریخ درج مطلب: بی‌تا، تاریخ مشاهدۀ مطلب:‏ ‏18 مهرماه 1405 ش.
  • دفتر تبلیغات اسلامی، فرهنگ‌نامه علوم قرآن، تاریخ درج مطلب: بی‌تا، تاریخ مشاهدۀ مطلب:‏ ‏18 مهرماه 1405 ش.
  • طباطبایی، محمدحسین، المیزان فی تفسیرالقرآن، سال ۱۹۷۴ م، تاریخ درج مطلب: بی‌تا، تاریخ مشاهدۀ مطلب:‏ ‏18 مهرماه 1405 ش.
  • شیخ طبرسی، فضل بن حسن، مجمع البیان فی تفسیر القرآن، سال ۱۳۷۲ ش، تاریخ درج مطلب: بی‌تا، تاریخ مشاهدۀ مطلب:‏ ‏18 مهرماه 1405 ش.
  • شیخ صدوق، ثواب الأعمال و عقاب الاعمال، سال ۱۴۰۶ ق، تاریخ درج مطلب: بی‌تا، تاریخ مشاهدۀ مطلب:‏ ‏18 مهرماه 1405 ش.
  • نوری، حسین بن محمدتقی، مستدرک الوسائل، سال ۱۴۰۸ ق، تاریخ درج مطلب: بی‌تا، تاریخ مشاهدۀ مطلب:‏ ‏18 مهرماه 1405 ش.
  • بحرانی، هاشم، البرهان فی تفسیر القرآن، سال ۱۴۱۶ ق، تاریخ درج مطلب: بی‌تا، تاریخ مشاهدۀ مطلب:‏ ‏18 مهرماه 1405 ش.