محمد ابراهیم جناتی
| محمد ابراهیم جناتی | |
|---|---|
 | |
| نام کامل | محمد ابراهیم جناتی |
| نامهای دیگر |
|
| اطلاعات شخصی | |
| سال تولد | 1311 ش، ۱۹۳۳ م، ۱۳۵۱ ق |
| محل تولد |
|
| دین | اسلام، شیعه |
| استادان | |
| آثار |
|
محمد ابراهیم جناتى، از فقیهان و عالمان نواندیش شیعه است که نظرات جدیدی را در خصوص مسائل مستحدثه با نگاه به شرایط زمان، مکان عرف و نیاز جامعه با اهتمام به قرآن در استنباطهای فقهی و حقوقی، و لزوم مراجعه مجدد به منابع و مصادر، تفکیک میان احکام موقت و دائمی، کشف مقاصد و علل احکام در غیرعبادات دارد. او در موضوعاتی مانند حکم احتکار، زکات، شرطبندی، بهرهبرداری از منابع طبیعی، تغییر جنسیت، تلقیح مصنوعی، پیوند و اهدای اعضای انسان، حضور زنان در مناصب اجتماعی، بازی با آلات قمار بدون شرطبندی، طهارت ذاتی انسان، نظریهپردازی کرده، و آثار متعددی را در باب موضاعت فقهی، اجتهادی، علوم حدیث و علوم قرآنی از دیدگاه مذاهب اسلامی تألیف نموده است.
زندگینامه
محمد ابراهیم جناتى در سال 1311 ش، در شاهرود متولد شد. در شش سالگى با راهنمایی پدرش به فراگیرى قرآن کریم و ادبیات فارسى پرداخت و در یازده سالگى وارد مدرسۀ علمیۀ شاهرود شد و در مدت چهار سال موفق به اتمام مقدمات و مقدارى از سطح عالى شد. او در هیجده سالگی سطوح عالیه فقه و اصول را به ضمیمۀ منظومۀ سبزوارى به پایان رساند و به منظور گذراندن مراحل بعدى به مشهد هجرت کرده و از درسهاى استادان آن حوزه علمى بهره فراوان برد. پس از مدتى به قم رفت و با شرکت در درس خارج فقه آیتالله بروجردى و خارج اصول امام خمینى به تحصیل ادامه داد. سپس به حوزۀ علمیۀ نجف اشرف مهاجرت نموده و بیست و پنج سال در آن مرکز علمى اقامت گزید، که بیشتر آن صرف استفاده از محضر پرفیض استادان آن حوزۀ علمیه مانند آیات عظام شاهرودى، حکیم، شیرازى، حلى، زنجانى و خوئى گردید.
تدریس
او به موازات تحصیل به تدریس رسائل و شرح لمعه و نیز تألیف روى آورد و یازده سال در جامعة النجف کتابهاى سطح عالى حوزه، رسائل، مکاسب و کفایه را جمعاً در سه دوره تدریس کرد و همچنین در سالهاى آخر حضور در نجف اشرف، در مدرسۀ بزرگ آخوند خراسانى، خارج اصول تدریس کرد. در نجف کتابهاى بسیارى، از جمله تقریرات درس خارج فقه آیتالله شاهرودى را به صورت مجموعهاى پنج جلدى به رشتۀ تحریر درآورد.
بازگشت به ایران
در سال 1358 ش، با مراجعت به ایران و اقامت در شهر قم، همچنان کار تدریس و تألیف کتب و مقالات علمى را در حوزۀ علمیۀ قم ادامه و خارج فقه و اصول را بهگونهای متداول در حوزه و نیز فقه، اصول، علوم قرآن و علوم حدیث به شکل تطبیقى از دیدگاه بیست و دو مذهب از یکصد و سى و هشت مذهب فقهى که در تاریخ فقه اسلامى وجود دارند، تدریس کرد[۱].
آثار
آیتالله جناتی بیش از چهل کتاب تألیف کردهاند که برخی از مهمترین آنها عبارتند از:
- کتاب الحج (پنج جلد)؛
- دروس فی الفقه المقارن (ده جلد)؛
- منابع اجتهاد از دیدگاه مذاهب اسلامی؛
- ادوار اجتهاد از دیدگاه مذاهب اسلامی؛
- مناسک حج از دیدگاه مذاهب اسلامی؛
- علوم قرآن از دیدگاه مذاهب اسلامی؛
- علوم حدیث از دیدگاه مذاهب اسلامی؛
- ادوار فقه و کیفیت بیان آن؛
- موسیقی غنایی از دیدگاه فقه اجتهادی.
نظرات جدید و نوآوریهای فقهی
آیتالله محمد ابراهیم جناتی سالها در ارتباط با موضوعات مستحدثه و مظاهر نوین زندگی و رویدادهای جدید جامعه پژوهشهای مستمری داشته است و آنها را با توجه به شرایط زمان مکان عرف و نیاز جامعه که تحول آنها دارای تأثیر در تحول اجتهاد است بر اساس مبانی فقه اجتهادی و عناصر اصلی استنباط در محافل علمی و مراکز فرهنگی و نشریهها و مصاحبهها مطرح کرده و به بحث گذاشته است و با ارائه نظرات جدید خود که بیش از صد نظریه بوده، راهگشای پژوهشگران و عالمان است.
شیخ محمد ابراهیم جناتی در حوزۀ پاسخگویی فقه شیعه به موضوعات جدید و چالش های معاصر، علاوه بر التزام به ضوابط و قواعد مسلم و مشهور فقاهتی و اجتهادی، بر چند اصل تأکید دارد: اهتمام به قرآن در استنباطهای فقهی و حقوقی، توجه به واقعیتهای زندگی، مراجعه مجدد به منابع و مصادر، تفکیک میان احکام موقت و دائمی، کشف مقاصد و علل احکام در غیر عبادات. برخی از آرای فقهی ایشان عبارتند:
- تعمیم حکم احتکار: طبق فتوای مشهور فقیهان، احتکار تنها شامل گندم، جو، خرما و کشمش میشود؛ اما آیتالله جناتی، حکم حرمت احتکار را شامل هر چیزی که کمبود آن برای جامعه موجب ضرر و زیان شود، میداند و صرفا به موارد بالا اکتفا نمیکند.
- تعمیم حکم زکات: در فتاوای فقیهان مشهور، زکات تنها به نه مورد: گندم، جو، خرما، کشمش، طلا، نقره، شتر، گاو و گوسفند، تعلق میگیرد و سایر کالاها از حکم زکات خارج هستند، اما ایشان معتقد است حاکم شرع با توجه به شرایط و مصالح اجتماعی میتواند بر اموری دیگری نیز طبق ضوابط و شرایطی مشخص، زکات قرار دهد. همانطور که امام علی (علیهالسلام) با توجه به مصالح جامعه بر اسب، زکات قرار داد.
- تعمیم حکم جواز شرطبندی: طبق دیدگاه او جواز شرطبندی در دوران ما تنها شامل اسب دوانی و تیراندازی نمیشود بلکه هر وسیلهای که تمرین با آن در جنگ برای حفظ حدود اسلامی و جلوگیری از تسلط دشمنان اسلام مفید باشد را شامل میشود.
- محدود دانستن جواز بهرهبرداری از منابع طبیعی: آیتالله جناتی معتقد است جواز تصرف در منابع طبیعی مانند مراتع و جنگلها بدون قید و حد و مرز پیامدها و خسارتهای جبران ناپذیری برای جامعه و محیط زیست دارد، لذا باید آن را محدود به قیود و شرایطی کرد تا محیط زیست و منابع طبیعی آسیب نببیند.
- جواز تغییر جنسیت: اگر شخصی به جهت روحی و روانی دچار مشکل باشد و پزشکان تشخیص بدهند که این شخص باید جنسیت خود را عوض کند طبق فتوای آیتالله جناتی این اقدام در صورت وجود شرایط جایز است.
- جواز تلقیح مصنوعی: طبق فتوای شیخ محمد ابراهیم جناتی زن و شوهری که به طریق عادی توانایی بچهدار شدن را ندارند میتوانند از لقاح مصنوعی استفاده کنند در صورتی که امر خلاف شرعی رخ ندهد.
- جواز پیوند اعضای انسان و پیوند آن: پیوند اعضای یک انسان به انسان دیگر از جمله دیگر مسائل تازهای است که آیتالله جناتی به جواز آن فتوا میدهد. جواز اهدای اعضای انسان همانند پیوند اعضای انسان، از نظر آیتالله جناتی اهدای عضو نیز بلامانع است.
- حضور زنان در مناصب اجتماعی: زنان میتوانند مقامات اجتماعی مانند ریاست جمهوری، قضاوت، مرجعیت دینی و همه مسئولیتها را در صورتی که شرایط آن را دارا باشند، بر عهده بگیرند.
- جواز بازی با آلات قمار بدون شرطبندی: جواز بازی با آلات قمار مانند شطرنج، پاسور، نرد، بولینگ، بیلیارد، در صورتی که مقصود از آن ورزش فکری و تقویت بنیه ریاضی باشد، اما اگر مقصود از آن برد و باخت باشد حرام است.
- طهارت ذاتی تمام انسانها: ایشان معتقد است تمام انسانها مشرک باشند یا ملحد، از نظر جسمی پاک هستند[۲].
جستارهای وابسته
پانویس
منابع
- محمد ابراهیم جناتی شاهرودی، وبسایت پایگاه اطلاعرسانی حوزه، تاریخ درج مطلب: بیتا، تاریخ مشاهدۀ مطلب: 26 بهمنماه 1404 ش.
- زندگینامه آیت الله محمد ابراهیم جناتی، وسایت پایگاه علمی فرهنگی اعتقادی الشیعه، تاریخ درج مطلب: 23 اسفندماه سال 1403 ش، تاریخ مشاهدۀ مطلب: 26 بهمنماه 1404 ش.
