وهبه زحیلی
| وهبه زحیلی | |
|---|---|
 | |
| نام کامل | وهبه زحیلی |
| نامهای دیگر |
|
| اطلاعات شخصی | |
| سال تولد | 1932 م، ۱۳۱۰ ش، ۱۳۵۰ ق |
| محل تولد | |
| سال درگذشت | 2015 م، ۱۳۹۳ ش، ۱۴۳۵ ق |
| روز درگذشت | 8 آگوست |
| محل درگذشت | |
| دین | اسلام، اهلسنت |
| آثار |
|
وهبه زُحَيلی، فقیه، اصولی، مفسر جهان اسلام، حقوقدان، عالم تقریبگرای اهل سوریه و رئیس دپارتمان فقه اسلامی و مذاهب دانشکدۀ شرعیات دانشگاه دمشق بود که آثار گوناگونی در حوزۀ فقه، اصول و تفسیر قرآن تألیف نموده که «التفسیر المنیر» بارویکرد اجتهادی، هدایتی و تربیتی از مهمترین تألیفات وی در حوزۀ قرآنپژوهی است.
زندگینامه
وهبه بن مصطفی زحيلى در سال ۱۹۳۲ م، در دير عطيه، شهرى كوچک در منطقه قَلَمون در ۸۹ كيلومترى شمال دمشق، متولد شد. او پس از تحصيلات مقدماتى در زادگاهش، به دمشق رفت و پس از گذراندن شش سال دورۀ دبیرستان علوم دینی (الثانوية الشرعيه)، در سال ۱۹۵۲ م، تحصيلات خود را با رتبۀ اول به پايان برد. وى سپس براى ادامۀ تحصيل به مصر رفت و در سال ۱۹۵۶ م، با رتبۀ اول از دانشكدۀ شريعت الازهر فارغالتحصيل شد، و پس از يک سال از دانشكدۀ زبان عربى الازهر اجازۀ تدريس، و از دانشگاه عين شمس مدرک كارشناسى حقوق دريافت كرد و در ۱۹۵۹ م، در دانشكدۀ حقوق دانشگاه قاهره با نوشتن رسالهاى در علم اصول فقه با عنوان «الذرائع فى السياسة الشرعيه و الفقه الاسلامى» دربارۀ ذرايع، درجۀ كارشناسىارشد دريافت كرد. وى در همان دانشكده در ۱۹۶۳ م، با دفاع از رسالهاش با عنوان آثار الحرب فى الفقه الاسلامى «دِراسَةٌ مُقارِنَةٌ بين المَذاهبِ الثَّمانِيَة و القانُون الدُّوَلىّ العام»، به راهنمايى دكتر محمد سلام مدكور با تقدير ويژه درجۀ دكترى دريافت كرد[۱].
فعالیتها
فعالیتهای اجرایی
- عضویت مجمعهای فقهی در مکه، جده، هند، آمریکا و سودان؛
- رئیس دپارتمان فقه اسلامی و مذاهب دانشکدۀ شرعیات دانشگاه دمشق؛
- رئیس نهاد بزرگ فرهنگی و نهاد پلانگذاری دانشگاه امارات؛
- مسئول مجله شریعت و قانون دانشگاه امارات؛
- کسب جایزه برترین شخصیت اسلامی در شهر بوتراجایا مالیزیا در سال ۲۰۰۸ م.
فعالیتهای تبلیغی
دکتر زحیلی برنامههای مستمر رادیویی، تلویزیونی و ماهوارهای در دمشق، امارات، کویت و عربستان سعودی داشت و همچنین در مقام استاد افتخاری موضوعاتی را با عنوان درسهای رمضانی را از کتابهایش: الفقه الاسلامی و ادلته و اصول الفقه الاسلامی در دانشگاهها و دانشکدههای شرعیات در سودان، قطر، کویت، پاکستان، عربستان سعودی، امارات و … اجرا نمود.
آثار
- موسوعات سه گانه اصول الفقه الاسلامى؛
- الفقه الاسلامى و ادلته؛
- التفسير المنير؛
- آثار الحرب فى الفقه الاسلامى دراسه مقارنه؛
- تخريج و تحقيق احاديث تحفه الفقهاء؛
- الوصايا و الوقف؛
- نظرية الضمان او احكام المسئوليه المدنيه والجنائيه فى الفقه الاسلامى؛
- التنوير فى التفسير على هامش القرآن العظيم؛
- القرآن شريعه المجتمع؛
- التفسير الوسيط؛
- التفسير الوجيز؛
- القصة القرآنيه.
دیدگاه
انقلاب اسلامی مهمترین رویداد قرن بیستم
رئیس بخش فقه و مذاهب اسلامی دانشگاه دمشق گفت: پیروزی انقلاب اسلامی ایران در سال 1979 م، مهمترین رویداد قرن بیستم است. پیروزی این انقلاب، منجر به دستاوردهای بزرگی از جمله اجرای احکام شریعت اسلامی در تمامی زمینههای سیاسی، اقتصادی، اجتماعی و فرهنگی شد و به اسلام و مسلمانان در جهان عزت و قدرت بخشید. وی با اشاره به شک و تردید خاورشناسان در زمینۀ امکان موفقیت سیاست و نظام اسلامی در جهان معاصر، افزود: انقلاب اسلامی به رهبری امام خمینی توانست هستههای اولیۀ یک دولت اسلامی دارای جایگاه مردمی را در جهان امروز پایهگذاری کند. وی گفت: غرب زبانی جز زبان زور نمیفهمد و هیچ جایگاهی برای ضعیفان قائل نمیشود. شیخ زحیلی، دربارۀ جایگاه جمهوری اسلامی ایران در میان کشورهای منطقه و جهان، گفت: ایران اسلامی، به برکت توسعۀ سیاسی خود توانست روابط خود را با کشورهای عربی گسترش دهد.
وی تأکید کرد: پشتیبانی جمهوری اسلامی ایران از مسائل مهم اعراب، از جمله آرمان فلسطین، باعث شد، که جهان عرب نسبت به انقلاب اسلامی، احترام ویژهای قائل شود. رئیس بخش فقه و مذاهب اسلامی دانشگاه دمشق، با اشاره به اینکه تفاهم و همکاری جمهوری اسلامی و کشورهای عربی، به نفع دو طرف است، گفت: مسلمانان منطقه، به این احساس رسیدهاند، که هر آنچه به ایران ضربه میزند، به آنان ضربه زده است. وی، در زمینۀ موقعیت جهانی جمهوری اسلامی ایران، گفت: جهان و بهویژه غرب، هماکنون جایگاه ویژهای برای ایران اسلامی قائل است و به جهت موقعیت استراتژیک و پیشرفتهای چشمگیر این کشور، تلاش میکند که با آن به تفاهم برسد و این امر پیروزی بزرگی برای انقلاب اسلامی است. ایشان، ضمن محکوم کردن کشورهای سازشکار عرب، از این کشورها خواست، برای مقابله با تجاوزهای اسرائیل و آمریکا، از مواضع جمهوری اسلامی ایران و سوریه الگو بگیرند[۲].
جهانی شدن، چتر جدیدی برای تسلط قوی بر ضعیف
دکتر وهبه مصطفی زحیلی، استاد دانشکدۀ شریعت دانشگاه دمشق در شانزدهمین کنفرانس بینالمللی وحدت اسلامی گفت: جهانی شدن، که حدود دوازده سال است بهطور برجسته و فشرده ظهور کرده است، یا آمریکایی شدن، چتر جدیدی برای تسلط قوی بر ضعیف است. این پدیده، استعمار را از طریق یک مفهوم علمی اقتصادی و یک طرح زیرکانه برای تأیید مفاهیم سرمایهداری، محافظت از انحصارهای بزرگ و فراهم کردن محیطی مساعد برای شرکتهای بزرگ یا ابرشرکتها جهت کنترل مناطق نفوذ و بازاریابی خدمات و محصولات غربی، به بازار عرضه میکند. در نهایت، به دلیل برتری و پیشرفت آنها، پس از فروپاشی نظام سوسیالیستی در اتحاد جماهیر شوروی در سال ۱۹۸۹ م، جایگزین صنایع محلی، فراتر از ملیگرایی و ترویج اقتصاد بازار آزاد خواهند شد. جهانی شدن همچنین یک روند بینالمللی تک قطبی است که با هدف تحمیل یک مدل اقتصادی، سیاسی و فرهنگی خاص بر تمام نقاط جهان و کشورهای آن، فراتر از محدودیتهای حاکمیت دولت و حق آن برای سازماندهی امور خود، انجام میشود. این روند بر اساس اصل تسهیل حرکت کالاها، خدمات، پول، اطلاعات، نهادها، مردم، فناوری و فرهنگ در سراسر جهان است.
این وضعیتی از عادیسازی فرهنگی، اجتماعی، اقتصادی و سیاسی جهانی است که با هدف جایگزینی آداب و رسوم و سنتهای غربی، بهویژه ارزشها، اخلاق اسلامی و اخلاق دینی و روزمره ناشی از ریشهها و فرهنگهایی است که در مفهوم اسلامی، دین، اخلاق و الزامات زندگی مادی را بدون جداسازی دین از زندگی روزمره ترکیب میکنند. اخلاق جهانیشدن با مادیگرایی غالب آن مشخص میشود و مبتنی بر فلسفهای الحادی یا سکولار است که معنای واقعی ایمان به خداوند متعال را نادیده میگیرد. این ریشه در مفاهیم نژادپرستانه نفرتانگیزی دارد که با نژادپرستی رژیم صهیونیستی همگرا میشوند، جایی که مسیحیت افراطی و تروریستی با صهیونیسم مخرب در هم میآمیزد، که ارزشها، فرهنگها و اخلاق جهان را واژگون میکند. این امر آنچه را که پست است با آنچه خوب است جایگزین میکند و وجود دیگران را از نظر مذهبی، فرهنگی، اجتماعی، رفتاری، اقتصادی و سیاسی از بین میبرد. این امر بر دو ویژگی یا پایه متکی است: استکبار جهانی و قدرت مادی و نظامی. بنابراین، اکثر مردم جهان با جهانیشدن مخالفند، حتی اگر برخی از نکات مثبت یا مزایا را داشته باشد، اما به قیمت تضعیف افراد ضعیف. این امر مستلزم تدوین یک طرح علمی برای مقابله با آن و محدود کردن نفوذ آن است[۳].
اندیشۀ تقریب
دکتر وهبه زحیلی آثار متعددی را در حوزۀ فقه مقارن تألیف کرده بود و همواره در کنفرانس بینالمللی وحدت اسلامی که هر سال در هفته وحدت توسط مجمع جهانی تقریب مذاهب اسلامی در ایران برگزار میشد، حضور فعال داشت.
درگذشت
وهبه زحیلی روز شنبه 8 آگوست سال ۲۰۱۵ م، در سن ۸۳ سالگی در شهر دمشق سوریه درگذشت[۴].
واکنشها
رئیس دانشگاه مذاهب اسلامی
إِنَّا لِلَّٰهِ وَإِنَّا إِلَيْهِ رَاجِعُونَ [بقره–156] 
ارتحال فقیه، اصولی و مفسر جهان اسلام دکتر وهبه زحیلی خبری تأثرآور است. این علامه پرکار، افزون بر دانش، تبحر در علوم اسلامی، تالیف کتب و موسوعههای متعدد، از باطنی با صفا برخوردار بود و به همین دلیل، فردی بسیار متواضع و به دور از هرگونه عجب و تکبر بود و این را بارها در او یافته بودم. وی بسیار علاقمند به برقراری روابط خوب و مناسب میان امت اسلامی بود. برخی از مخالفان تقریب، سعی میکردند تا وی را در زمرۀ مخالفان تقریب اتباع مذاهب قرار دهند؛ اما این نسبت نادرست است؛ این عالم گرانقدر به هیچ وجه مخالف وحدت میان پیروان مذاهب مختلف اسلامی نبود بلکه به آن معتقد بود. اینجانب با وی در کنفرانسهای متنوع و مختلفی شرکت کرده بودم، در تمام آنها علاقه وی را برای گرد هم آمدن علمای امت مشاهده میکردم و شاهد این بودم که وی چگونه با سعۀ صدر آرا مذاهب را در مکتوبات خود نگاشته بود و عرضه میکرد و در مقاطعی از کلام خود چگونه به وحدت و آرامش در روابط امت میاندیشید و بدان تصریح میورزید و اصولا وی از کسانی بود که دارای مبانی خاص در اعتقاد به همگرایی اتباع مذاهب بود.
البته وی در زمینۀ وحدت امت به برداشتن گامهای عملی جدیتری معتقد بود و انتقادهایی را در این زمینه ارائه میکرد. در فضای امت، برخی و عمدتا آن دسته از سلفیهای تندرو مخالف تقریب و نیز احیانا برخی از مطلق اندیشهای تقریبی این انتقادات را نوعی هجوم از سوی وی به اندیشه تقریب مذاهب میدانستند ولی این اشتباهی کاملا واضح است. باید میان مخالف «همگرایی اتباع مذاهب» و موافقی که از خاستگاه باور خود به وحدت، اقدام به نقد میکند، تفاوت نهاد. این امر با توجه به آن که «گفتمان تقریب» با نقد درون گفتمانی بیشتر صیقل میخورد و به سمت استحکام بیشتر میرود، اهمیت افزونتری مییابد. زمانی که مجله الفقه المقارن را که به زبان عربی است تأسیس کردم، موضوع را با وی در میان گذاشتم و ایشان از این امر استقبال کرد و با رغبت پذیرفت که نام وی در عداد هیئت مشاورین مجله قرار گیرد. روحشان شاد باد. احمد مبلغی رئیس مرکز تحقیقات اسلامی مجلس و رئیس دانشگاه مذاهب اسلامی[۵].
جستارهای وابسته
پانویس
- ↑ زحیلی، دانشنامه جهان اسلام.
- ↑ یک شخصیت سوری: انقلاب اسلامی ایران مهمترین رویداد قرن بیستم است، وبسایت خبرگزاری ایرنا.
- ↑ شانزدهمین کنفرانس بین المللی وحدت اسلامی/ تهران ـ 1382، وبسایت مجمع جهانی تقریب مذاهب اسلامی.
- ↑ زندگینامه وهبه زحیلی، وبسایت نوگرا.
- ↑ حجت الاسلام والمسلمین احمد مبلغی: ارتحال فقیه، اصولی و مفسر جهان اسلام وهبه زحیلی خبری تأثرآور است، وبسایت خبرگزاری رسا.
منابع
- زحیلی، دانشنامه جهان اسلام، تاریخ درج مطلب: بیتا، تاریخ مشاهدۀ مطلب: 26 بهمنماه 1404 ش.
- یک شخصیت سوری: انقلاب اسلامی ایران مهمترین رویداد قرن بیستم است، وبسایت خبرگزاری ایرنا، تاریخ درج مطلب: 17 بهمنماه 1377 ش، تاریخ مشاهدۀ مطلب: 26 بهمنماه 1404 ش.
- شانزدهمین کنفرانس بین المللی وحدت اسلامی/ تهران ـ 1382، وبسایت مجمع جهانی تقریب مذاهب اسلامی، تاریخ درج مطلب: بیتا، تاریخ مشاهدۀ مطلب: 26 بهمنماه 1404 ش.
- زندگینامه وهبه زحیلی، وبسایت نوگرا، تاریخ درج مطلب: 18 مردادماه 1394 ش، تاریخ مشاهدۀ مطلب: 26 بهمنماه 1404 ش.
- حجت الاسلام والمسلمین احمد مبلغی: ارتحال فقیه، اصولی و مفسر جهان اسلام وهبه زحیلی خبری تأثرآور است، وبسایت خبرگزاری رسا، تاریخ درج مطلب: 21 مردادماه 1394 ش، تاریخ مشاهدۀ مطلب: 25 بهمنماه 1404 ش.
