زهیر الشاویش
| زهیر الشاویش | |
|---|---|
 | |
| نام کامل | زهیر الشاویش |
| نامهای دیگر |
|
| اطلاعات شخصی | |
| سال تولد | 1344 ق، ۱۳۰۴ ش، ۱۹۲۶ م |
| روز تولد | 8 ربیع الاول |
| محل تولد | |
| سال درگذشت | ۱۴۳۴ ق، ۱۳۹۱ ش، ۲۰۱۳ م |
| روز درگذشت | ۲۲ رجب |
| محل درگذشت | |
| دین | اسلام، اهلسنت |
| استادان |
|
| آثار |
|
زهیر الشاویش، عالم سنی تقریبگرای سلفی اهل سوریه، مالک و بنیانگذار دفتر اسلامی چاپ، نشر و توزیع در دمشق، از چهرههای برجستۀ جنبش سلفی در دوران مدرن و پیشگام در انتشار و ویرایش متون کلاسیک بود. او بیشتر عمر خود را صرف کسب دانش و همنشینی با دانشمندانی مانند دکتر محمد سلیم العوا شیخ حسن خالد، شیخ فتحی یکن، شیخ فیصل مولوی، محمد ناصر الدین البانی، دکتر محمد سلیم العوا و ... کرد و از اولین کسانی بود که با پشتکار به جمعآوری نسخههای خطی و کتابهای کمیاب پرداخت.
زندگینامه
محمد زهیر بن مصطفی بن احمد بن علی الحسینی الشاویش، در 8 ربیع الاول سال 1344 ق، در محلۀ المیدان دمشق متولد شد. خانوادۀ او یکی از قدیمیترین خانوادههای محلۀ المیدان است که به خاطر فضیلت، اعتبار و ثروتش مشهور، و یک خانوادۀ اصیل حسینی بودند که در ابتدا با نام خانواده الحسینی و سپس در دوران عثمانی با نام الشاویش شناخته شدند. اجداد وی از عراق به سوریه آمده و در دمشق ساکن شدند.
تحصیلات
الشاویش، تحصیلات خود را در مدرسۀ اموی و سپس در مدرسۀ محمدیه که توسط شیخ محمد الفقیه المصری، تأسیس شده بود، آغاز کرد. پس از استقلال نسبی سوریه، در مدرسۀ رسمی، مدرسۀ نمونه المیدان، تحصیل کرد و وارد کلاس دوم شد. او در این دوران با شیخ علی الطنطاوی آشنا شد. وی پس از گذراندن کلاس سوم، مدرسه را ترک کرد و تحصیلات خود را برای سفر به مصر با پدرش متوقف کرد. او از الازهر بازدید کرد و پدرش معلمان خصوصی استخدام کرد تا تحصیلات بیشتری را برای او فراهم کنند، در حالی که او همچنان به تجارت مشغول بود.
بیماری او که بیش از دو سال ادامه داشت و منجر به ضعف بینایی شد، موجب شد تا مدرسه را ترک کند و وقتی سعی کرد به مدرسه برگردد، خود را در کنار دانشآموزان کوچکتر دید و به دلیل قد بلندش، به انتهای کلاس منتقل شد. او به دلیل ضعف بینایی و امتناع از زدن عینک، نمیتوانست آنچه را که روی تخته نوشته شده بود، ببیند. ناامیدانه، مدرسه را ترک کرد. این دوران همزمان با نیاز پدرش به کسی بود که در کسب و کار سودآورش که شامل سفر بین کشورهای عربی، از جمله مصر، عراق و صحرای سوریه بود، به او کمک کند. کسب و کار او مربوط به اسبسواری، بهویژه مسابقات اسبهای اصیل بود. در این مدت، او با چهرههای برجستهای در زمینههای توحید، تبلیغ اسلامی و ...، مانند شیخ محمد الخضر حسین، فوزان السبق، خیرالدین الزرکلی، سلیمان الرومح و عبدالعزیز الحجیلان آشنا شد.
استادان
الشاویش بیشتر از دویست شیخ معتمد، از جمله بدرالدین الحسنی، احمد شاکر، محمدعلی ذبیان الکیلانی، عبدالرحمن المعلمی، محمد الحمید الحماوی، صلاح الدین الزعیم، عبدالرحمن بن سعدی و دیگران مانند عبدالله العقیل، بکری الترابیشی و عصام العطار، اجازههای متعددی دریافت کرد. او تحصیلات رسمی خود را به پایان نرساند، اما خود را وقف جستجوی دانش اسلامی، مطالعه گسترده و یادگیری از علمای برجسته حقوق و میراث اسلامی کرد و از عالمان برجستهای مانند شیخ محمد بهجت البیطار، محمد ناصرالدین آلبانی و محمد بن عبدالعزیز المنیع دانش آموخت و دهها گواهی حدیث و علم از عالمان برجستۀ آن زمان، که بهخاطر سلسله سندشان مشهور بودند، از نقاط مختلف جهان اسلام دریافت کرد.
از برجستهترین استادان او که به او اجازۀ تدریس اعطا کردند، علمای زیر بودند: محمد جمیل الشطی (دمشق)، احمد محمد شاکر (مصر)، ابراهیم الراوی (عراق)، محمد بن عبدالله عبدالقادر (احساء)، محمد البشیر الواحبه الابراهیمی (دمشق)، عبدالله القلقلی (مفتی فلسطین و اردن)، عبدالرحمن بن یحیی المعلمی (یمن، سپس مکه)، محمد راغب الطباخ (حلب)، تقی الدین الهلالی (مراکش)، صلاح الدین بن رضا الدعم الدین (دمشق و سپس بیروت) و ... . او در جوانی در مجالس محدث بزرگ بدرالدین حسنی شرکت می کرد و از او اجازه می گرفت. او تدریس حدیث را از او در سال ۱۴۱۴ ق، تقریباً شصت سال پس از درگذشت شیخ بدرالدین، در سال ۱۳۵۴ ق، آغاز کرد.
روابط حسنه با حاکمان عربی
شیخ با چهرههای برجسته و رهبران آن دوران، از جمله حاکمان خلیجفارس به طور کلی و رهبران عربستان سعودی و قطر بهطور خاص، روابط نزدیکی داشت. در قطر، او رابطه محکمی با حاکم آن، شیخ علی بن عبدالله آل ثانی، داشت و مشاور علمی او شد. این رابطه با جانشین او، شیخ احمد، و سپس شیخ خلیفه ادامه یافت. در عربستان سعودی، او علاوه بر ارتباط با دارالافتاء (خانه فتوا) و سایر محافل رسمی، روابط نزدیکی با پادشاهان سعود، خالد و فیصل داشت. او همچنین نامههای متعددی با ملک عبدالعزیز رد و بدل کرد.
فعالیتهای تبلیغی
زهیر الشاویش از چهرههای برجسته دعوت اسلامی در سوریه بود. او در نشر و ویرایش میراث علمی پیشگام بود. او از پیشگامان اولیه زمان خود در زمینه جمعآوری نسخههای خطی و کتابهای نادر بود و با دقت فراوان آنها را در مکانهای اصلی خود جستجو میکرد تا اینکه کتابخانه وسیع او به یکی از بزرگترین کتابخانههای اسلامی تبدیل شد.
فعالیتهای مبارزاتی
او در مقاومت علیه فرانسه در سال ۱۹۴۵ م، شرکت کرد و بعداً از سال ۱۹۴۶ م، تا ۱۹۴۹ م، تحت پرچم دو رهبر مجاهدین: حاج امین الحسینی و دکتر مصطفی السباعی، علیه صهیونیستها و انگلیسیها در فلسطین جنگید. او عضو انجمن تمدن اسلامی و انجمن جوانان مسلمان بود و به طور فعال در جنبش اسلامی در کنار شیخ مصطفی السباعی و استاد عصام العطار شرکت داشت و سمتهای رهبری بالایی را بر عهده داشت. او در سال ۱۹۶۱ م، به پارلمان سوریه انتخاب شد. الشاویش یکی از رهبران فعالیتهای اسلامی در سوریه محسوب میشد و نماینده پارلمان از اخوان المسلمین سوریه بود و در پارلمان با ربا، قانون اصلاحات ارضی و ملی شدن مخالفت کرد. او همچنین نقش فعالی در جنبش اسلامی در سوریه و لبنان داشت.
حضور در لبنان
او برای مدتی در لبنان ساکن شد و دفتر خود را در آنجا تأسیس کرد. خانه او به محل تجمع عالمان سراسر جهان تبدیل شد. از جمله شیخ آلبانی، شیخ عبدالفتاح ابوغده، شاعر و سفیر عمر العامری، شیخ محمد ناصف، دکتر محمد سلیم العوا و عالمان کشورهای مختلف، علاوه بر عالمان لبنانی مانند مفتی شیخ حسن خالد، شیخ محمد رشید قبانی و شیخ صبحی الصالح، و همچنین یاران صمیمی او شیخ فتحی یکن، شیخ فیصل مولوی، شیخ ابراهیم المصری و ....
تأسیس دفتر اسلامی
در سال ۱۳۷۰ ق، یک انتشاراتی اختصاص داده شده به تحقیق و انتشار میراث اسلامی در محله الحلبونی دمشق افتتاح شد. بعدها در سال ۱۳۸۲ ق، مجبور به نقل مکان به بیروت شد و در آنجا به یکی از بزرگترین انتشارات جهان عرب تبدیل شد. دفتر اسلامی با انتشار کتابهایی در زمینۀ تفسیر قرآن، فقه، حدیث نبوی و میراث سلفی به طور کلی، با تمرکز ویژه بر آثار ابن تیمیه، خود را متمایز کرد. شیخ زهیر در فرآیند تحقیق و ویرایش مشارکت داشت، مقدمههایی بر کتابهای متعدد نوشت و عالمان برجستهای از جمله محمد ناصر الدین البانی، عبدالقادر الارنؤوط، شعیب الارنؤوط، دکتر محمد بن لطفی الصباغ، صالح بن احمد الشامی، نزار الخانی و اسماعیل الکیلانی را به دفتر خود جذب کرد.
او در تحقیقات خود در مورد کتب فقه حنبلی، به تعدادی از عالمان، بهویژه شیخ محمد بن عبدالعزیز المنيع و شیخ عبدالقادر الحطاوی تکیه کرد. شیخ کتابخانه عظیمی گردآوری کرده بود که یکی از بزرگترین کتابخانههای خصوصی در جهان عرب محسوب میشود و شامل دهها هزار کتاب چاپی و بیش از ده هزار نسخه خطی است. این کتابخانهها شامل آثار متعددی با دستخط خود نویسندگان و همچنین صدها نسخه خطی نادر و منحصر به فرد است که هیچ نسخه دیگری از آنها در هیچ کجای جهان وجود ندارد. بایگانی شخصی او از نادرترین و غنیترین بایگانیهاست که شامل نامهها، اسناد، عکسها و نمونههای دستخط از چهرههای برجسته و مشهور است.
اندیشه تقریب
شیخ زهیر الشاویش کتابی را با عنوان «وحدت اسلامی و تقریب مذاهب» تألیف کرده بود و همواره در کنفرانس بینالمللی وحدت اسلامی که هر سال در هفته وحدت توسط مجمع جهانی تقریب مذاهب اسلامی در ایران برگزار میشد، حضور فعال داشت.
آثار
- تبويب وترتيب أحاديث صحيح الجامع الصغير وزيادته على أبواب الفقه ومعجم غرائب ألفاظه؛
- فهارس صحيح وضعيف سنن ابن ماجه؛
- محمد نصيف ذكريات لا تنسى؛
- المقدمات لمطبوعات المكتب الإسلامی للطباعة والنشر؛
- الملحوظات على الموسوعه الفلسطينيه؛
- الوحده الإسلاميه و التقريب بين أهل المذاهب.
درگذشت
شیخ محمد زهیر شاویش عصر شنبه، ۲۲ رجب سال ۱۴۳۴ ق، برابر با ۱ ژوئن سال ۲۰۱۳ م، درگذشت و در بیروت به خاک سپرده شد[۱].
واکنشها
جنبش حماس
یَا أَیَّتُهَا النَّفْسُ الْمُطْمَئِنَّةُ ارْجِعِی إِلَى رَبِّكِ رَاضِیَةً مَرْضِیَّةً فَادْخُلِی فِی عِبَادِی وَادْخُلِی جَنَّتِی [فجر–27] 
جنبش مقاومت اسلامی فلسطین، حماس با ایمانی راسخ به قضا و قدر حق تعالی درگذشت علامه شیخ زهیر الشاویش را به تمامی امتهای عربی و اسلامی و ملت فلسطین تسلیت میگوید. شیخ الشاویش پس از عمری تبلیغ دین مبین اسلام و دعوتگری و نگارش کتابهای دینی دعوت حق را لبیک گفت و به دیار باقی شتافت. او عالمی مبارزه بود و افتخار جهاد در سرزمین فلسطین و دفاع از مسجد مبارک الاقصی و مقابله با دشمن صهیونیستی در قدس اشغالی را داشت و تا آخرین لحظات عمر پربرکت خود همواره یکی از حامیان آرمان فلسطین و مقاومت بود و بر وحدت امت اسلامی و انتقال میراث علمی و ادبی پیشینیان به نسلهای آینده تاکید میورزید. جنبش حماس همچنین درگذشت این عالم بزرگوار را به خانواده و تمامی دوستدارانش تسلیت میگوید و از درگاه احدیت مسألت میدارد تا او را مشمول رحمت واسعه خویش قرار دهد و فردوس برین را منزلگاهش گرداند.
إِنَّا لِلَّٰهِ وَإِنَّا إِلَيْهِ رَاجِعُونَ [بقره–156]
دفتر اطلاع رسانی جنبش مقاومت اسلامی حماس. یکشنبه 23 رجب سال 1434 ق ، برابر با دوم ژوئن سال 1434 م[۲].
جستارهای وابسته
پانویس
منابع
- الشيخ الداعيه المجاهد محمد زهير الشاويش، وبسایت رابطه الادباء الشامی، تاریخ درج مطلب: بیتا، تاریخ مشاهدۀ مطلب: 25 بهمنماه 1404 ش.
- حماس تنعى العلامه الشيخ زهير الشاويش، وبسایت الوکاله الصحافه الفلسطینیه، تاریخ درج مطلب: 2 ژوئن سال 2013، تاریخ مشاهدۀ مطلب: 25 بهمنماه 1404 ش.
