محمد اسحاق فیاض
| محمد اسحاق فیاض | |
|---|---|
 | |
| نام کامل | محمد اسحاق فیاض |
| نامهای دیگر |
|
| اطلاعات شخصی | |
| سال تولد | 1348 ق، ۱۳۰۸ ش، ۱۹۳۰ م |
| محل تولد | |
| دین | اسلام، شیعه |
| استادان | |
محمد اسحاق فیاض، از فقیهان و عالمان نواندیش شیعه اهل افغانستان در حوزه علمیه نجف بهشمار میآمد. ایشان عضو شورای استفتای آیتالله خوئی بود که برخی ویژگیها مانند: آزاداندیشی در عرصههای حکومت اسلامی، حقوق زن و مسائل مستحدثه، وفاداری به سنت فقهی، احیاگری و تابوشکنی در وی موجب شد تا از سطح یک مرجع محلی عبور کرده و در سطح جهانی بهعنوان یک مرجع مسلّم جلوه نماید.
زندگینامه
محمد اسحاق فیاض در سال 1348 ق، در روستای صوبه از بخش جاغوری در ولایت غزنی در جنوب کابل پایتخت افغانستان، از قبیلهای که به قوم هزاره شهرت داشت، متولد شد. او به اهتمام پدر بزرگوارشان جهت فراگیری علوم در حوزههای علمیه مشغول به تحصیل شد و پس از آموختن قرآن، کتاب جامعالمقدمات و سیوطی را نزد شیخ ملااسماعیل و ملاحیدر علی فراگرفت. پس از درگذشت مادرش به شهر مقدس مشهد در ایران مهاجرت کرد و در خلال اقامتش در این شهر کتابهای حاشیۀ ملاعبدالله و قسمتی از کتاب مطول را نزد شیخ محمدحسن نیشابوری معروف به ادیب نیشابوری فرا گرفت. سپس به قم و از آنجا به اهواز رفت. فیاض در اهواز به کمک سید ابوالحسن بحرانی، به بصره رفت.
سپس به شهر نجف اشرف مهاجرت کرد و از حوزۀ آن دیار بهرهمند شد. آیتالله فیاض در بصره، مهمان شیخ عبدالمهدی مظفر بود که اسباب رفتن او را به سوی نجف مهیا کرد. او در مدرسه سلیمیه در محلۀ مشراق نجف ساکن شد و کتاب مطول را با شیخ محمدعلی مدرس افغانی تکمیل کرد و قوانین الاصول، حاشیه ملاعبداللّه، و بخشی از شرح لمعه را نیز نزد میرزا کاظم تبریزی خواند و ادامه شرح لمعه را با سید اسدالله مدنی و میرزا علی آقا فلسفی فرا گرفت. سپس او درس های سطوح عالی را آغاز کرد و کفایهالاصول، رسائل و مکاسب محرمه را از شیخ مجتبی لنکرانی فرا گرفت و در ۲۰ سالگی به کلاس و مجالس بحثهای خارج حوزه نجف راه یافت.
همراهی آیتاللهخوئی
همراهی آیتالله فیاض با حضرت آیتالله خوئی حدود ۳۵ سال تا زمان درگذشت استاد وی ادامه داشت و او را الگوی خود میدانست و هر ساله مراسم گرامیداشت استاد خود را در نجف برگزار میکرد. حضور آیتالله شیخ محمد اسحاق فیاض در درس حضرت آیتالله خوئی، ۱۵ سال طول کشید. او از اواخر دورۀ شاگردی، در کارهای دفتر و سفر به شهرهای دور و نزدیک، او را همراهی میکرد و در شورای استفتای آیتالله خوئی به همراه سید محمد روحانی، میرزا علی غروی، سید محمدباقر صدر، میرزا جواد تبریزی، حسین وحید خراسانی، سید محمدتقی قمی، میرزا علی آقا فلسفی و سید علی سیستانی، که برخی از آنها بعدها به مرجعیت رسیدند، در پاسخ به پرسش و مسائل فقهی روزانه که از نقاط مختلف عراق و خارج آن برای دفتر آیتالله خوئی فرستاده میشد، فعالیت میکرد.
تدریس
آیتالله فیاض در ایام تحصیل در دروس خارج، شروع به تدریس دروس حوزوی نمود بهگونهای که بعد از مدتی به یکی از استادان مبرز در حوزۀ نجف مبدل شد و جمع کثیری از فضلا و طلاب علوم دینی در درس ایشان حاضر شدند. ایشان تا سال ۱۳۵۶ ش، کتابهای سطوح عالی معمول و رایج در حوزه یعنی رسائل، مکاسب و کفایه را در جلسات پیاپی در مسجد هندی تدریس میکرد. شیخ فیاض همچنین بیش از ۱۰ سال استاد سطوح عالی حوزه در جامعه الدینیه النجف بود که سید محمد کلانتر آن را تأسیس کرد.
در سال ۱۳۵۶ ش، آیتالله فیاض شروع به ارائۀ درس خارج کرد. جلسات این درس در مدرسه سید یزدی واقع در محلۀ عماره برگزار میگردید. بعد از افتتاح مدرسه دارالعلم توسط آیتالله خوئی، مجلس درس وی به این مدرسه منتقل شد. پس از تخریب این مدرسه به دست صدام، مسجد هندی برای مدت کوتاهی مکان درس وی شد. ولی دوباره از آنجا به مدرسۀ سید یزدی منتقل شد. ایشان تدریس در درس خارج را در سال 1398 ق، آغاز نمود. و شاگردان زیادی در درس ایشان حاضر و به تقریر درس ایشان پرداختند.
مرجعیت
شروع مرجعیت آیتالله فیاض در زمان آیتالله خوئی بوده ولی به احترام استاد خود، تا چند سال از چاپ و نشر توضیح المسائل خودداری کرد و مقلدین را به آیتالله خوئی ارجاع داد. ولی پس از اصرار فراوان آنها، رساله علمیه خود را چاپ و توزیع کرد. همچنین سید محمد صدر، پدر مقتدی صدر، به فرزندان و پیروان خود توصیه کرد که پس از وی، از سید کاظم حائری یا محمداسحاق فیاض تقلید کنند. دفاتر این مرجع پس از سقوط صدام، در خارج از عراق، در ایران؛ قم، تهران و مشهد؛ در افغانستان، غزنی، کابل، مزار شریف و هرات؛ و در پاکستان؛ کویته تأسیس شد.
درگذشت
آیتالله محمد اسحاق فیاض در 18 ذیالحجه سال 1447 ق، برابر با ۱۴ خرداد سال ۱۴۰۵ ش، در سن ۹۶ سالگی در شهر مقدس نجف درگذشت.
واکنشها
جامعه مدرسین حوزه علمیه قم
پیام تسلیت جامعه مدرسین حوزه علمیه قم در پی ارتحال آیتالله العظمی فیاض از مراجع بزرگ نجف اشرف بدین شرح است:
بسم الله الرحمن الرحیم انا لله و انا الیه راجعون
إِذَا مَاتَ اَلْمُؤْمِنُ اَلْفَقِيهُ ثلمَ فِي اَلْإِسْلاَمِ ثُلْمَةٌ لاَ يَسُدُّهَا شَيْءٌ
ارتحال فقیه جلیل القدر حضرت آیت الله العظمی حاج شیخ محمد اسحاق فیاض (رضوان الله تعالی علیه) از مراجع بزرگ نجف اشرف، موجب تألم و تأثر گردید. آن علامۀ مدقق با احاطه و تبحر بسیار به تحقیق و بحث علمی و تربیت شاگردان در حوزه نجف اشتغال داشت. ایشان علیرغم مخاطرات و مشکلات فراوان در زمان حکومت بعث، در نجف اشرف ماندگار شدند و با مجاهدتهای بسیار به تألیف، تدریس و ترویج معارف اهلبیت (علیهمالسلام) پرداختند و آثار متنوعی متناسب با نیازهای اجتماعی و سیاسی مردم به یادگار گذاشتند. جامعه مدرسین حوزه علمیه قم رحلت این مرجع عظیمالشأن شیعه را به حضرت ولیعصر (ارواحنا لتراب مقدمه الفداء)، حوزههای علمیه نجف و قم و به خصوص طلاب و فضلا و مردم کشور افغانستان تسلیت میگوید و برای خاندان شریف معزی صبر و اجر مسألت دارد.
رئیسجمهور ایران
دکتر پزشکیان درگذشت آیتالله فیاض را به شیعیان و مردم عراق تسلیت گفت. منش علمی و اعتدالی، اخلاص، تقوا و اهتمام ایشان به وحدت امت اسلامی و خدمت به مردم سرمایهای ارزشمند و ماندگار برای جهان اسلام است و نام و یاد آن فقیه برجسته در تاریخ فقاهت و مرجعیت شیعه ماندگار خواهد ماند.
شخصیتشناسی
برخی از ویژگیها در آیتالله فیاض موجب شد که بتواند از سطح یک مرجع محلی عبور کرده و در سطح جهانی بهعنوان یک مرجع مسلّم جلوه نماید:
- آزاد اندیشی: تک نگارههای وی در عرصههای حکومت اسلامی، حقوق زن و مسائل مستحدثه نشان میدهد که این فقیه بزرگوار در فقه مقلّد هیچ کس نیست و اگر ادلۀ فقهی یاری کند دیدگاههای کاملا خلاف مشهور دارد و جرأت و شهامت ابراز آن را هم دارد. دیدگاه «حکومت مدنی» وی در زمینۀ فقه سیاسی که زیربنای عراق جدید بر آن استوار است یک دیدگاه کاملا ابتکاری و بیسابقه است. به همین ترتیب فتاوای بسیار ابتکاری ایشان در رابطه با حقوق زن نشان از خلاقیت ذهنی وی دارد. اقدام به اصدار این فتاوا نشان میدهد که آیتالله فیاض در دریای ژرف فقه غرق نشده، بلکه بر آن مسلط است. زوایای نا رفته آن را با تعمق مجدد پیموده و ره توشه نو آورده است.
- وفاداری به سنت فقهی: آیتالله فیاض در عرصۀ فقه، نواندیش است، اما آشفتهاندیش نیست. نه آنچنان شیفتۀ افکار نو است که یکسره بنیادهای فکری دینی را رها کند و نه آنچنان در بند سنت است که چشم خود را بر واقعیتهای جدید ببندد. به سنت کاملا وفادار است اما آگاهانه و با چشم باز.
- احیاگری: حوزه نجف پس از ارتحال استوانههایی چون آیتالله خوئی و برجسته شدن حوزه علمیه قم بهتدریج اهمیت خود را از دست داد، تا آنجا که به تدریج به حوزه متروک تبدیل گردید. از سوی دیگر حوزه قم به دلیل آمیختگی با مسائل سیاسی و اجتماعی به لحاظ ماهیت کاملا با حوزه نجف متفاوت بود و بیم آن میرفت که حوزه شیعه دستخوش یک دگرسانی عمیق ساختاری گردد و میراث کهن علمی شیعه بهتدریج رخت بر بندد. بدون شک کسی که حوزه نجف را دوباره برمدار رونق باز گرداند و سنتهای اصیل آن را از فراموشی نجات داد آیتالله فیاض بود. بعدها بر گرد شمع وجود ایشان بود که یکبار دیگر حوزه علمیه نجف جان گرفت و به مسیرش ادامه داد.
- تابوشکنی: آیتالله فیاض در کنار تمام ابعاد شخصیتی در حوزه علمیه شیعه یک تابوشکن نیز محسوب میشد. زیرا به قوم و تباری تعلق دارد که گمان میرفت آوردهای برای حوزه ندارند و تا حد زیادی سربار حوزهاند. این انگاره که شخصیتی از میان این قوم به عالیترین درجه علمی (مرجعیت مسلّم) رسیده و همه شخصیتهای علمی حوزه به علم، دانش و تقوای او تعظیم نماید دور از ذهن به نظر میرسید.
