محمد اسحاق فیاض
| محمد اسحاق فیاض | |
|---|---|
 | |
| نام کامل | محمد اسحاق فیاض |
| نامهای دیگر |
|
| اطلاعات شخصی | |
| سال تولد | 1348 ق، ۱۳۰۸ ش، ۱۹۳۰ م |
| محل تولد | |
| دین | اسلام، شیعه |
| استادان | |
| آثار |
|
| فعالیتها |
|
محمد اسحاق فیاض، از فقیهان و عالمان نواندیش شیعه اهل افغانستان در حوزه علمیه نجف بهشمار میآمد. ایشان عضو شورای استفتای آیتالله خوئی بود که برخی ویژگیها مانند: آزاداندیشی در عرصههای حکومت اسلامی، حقوق زن و مسائل مستحدثه، وفاداری به سنت فقهی، احیاگری در وی موجب شد تا از سطح یک مرجع محلی عبور کرده و در سطح جهانی بهعنوان یک مرجع مسلم جلوه نماید.
زندگینامه
محمد اسحاق فیاض در سال 1348 ق، در روستای صوبه از بخش جاغوری در ولایت غزنی در جنوب کابل پایتخت افغانستان، از قبیلهای که به قوم هزاره شهرت داشت، متولد شد. او به اهتمام پدر بزرگوارشان جهت فراگیری علوم در حوزههای علمیه مشغول به تحصیل شد و پس از آموختن قرآن، کتاب جامعالمقدمات و سیوطی را نزد شیخ ملااسماعیل و ملاحیدر علی فراگرفت. پس از درگذشت مادرش به شهر مقدس مشهد در ایران مهاجرت کرد و در خلال اقامتش در این شهر کتابهای حاشیۀ ملاعبدالله و قسمتی از کتاب مطول را نزد شیخ محمدحسن نیشابوری معروف به ادیب نیشابوری فرا گرفت. سپس به قم و از آنجا به اهواز رفت. فیاض در اهواز به کمک سید ابوالحسن بحرانی، به بصره رفت.
سپس به شهر نجف اشرف مهاجرت کرد و از حوزۀ آن دیار بهرهمند شد. آیتالله فیاض در بصره، مهمان شیخ عبدالمهدی مظفر بود که اسباب رفتن او را به سوی نجف مهیا کرد. او در مدرسه سلیمیه در محلۀ مشراق نجف ساکن شد و کتاب مطول را با شیخ محمدعلی مدرس افغانی تکمیل کرد و قوانین الاصول، حاشیه ملاعبداللّه، و بخشی از شرح لمعه را نیز نزد میرزا کاظم تبریزی خواند و ادامه شرح لمعه را با سید اسدالله مدنی و میرزا علی آقا فلسفی فرا گرفت. سپس او درس های سطوح عالی را آغاز کرد و کفایهالاصول، رسائل و مکاسب محرمه را از شیخ مجتبی لنکرانی فرا گرفت و در ۲۰ سالگی به کلاس و مجالس بحثهای خارج حوزه نجف راه یافت.
همراهی آیتاللهخوئی
همراهی آیتالله فیاض با حضرت آیتالله خوئی حدود ۳۵ سال تا زمان درگذشت استاد وی ادامه داشت و او را الگوی خود میدانست و هر ساله مراسم گرامیداشت استاد خود را در نجف برگزار میکرد. حضور آیتالله شیخ محمد اسحاق فیاض در درس حضرت آیتالله خوئی، ۱۵ سال طول کشید. او از اواخر دورۀ شاگردی، در کارهای دفتر و سفر به شهرهای دور و نزدیک، او را همراهی میکرد و در شورای استفتای آیتالله خوئی به همراه سید محمد روحانی، میرزا علی غروی، سید محمدباقر صدر، میرزا جواد تبریزی، حسین وحید خراسانی، سید محمدتقی قمی، میرزا علی آقا فلسفی و سید علی سیستانی، که برخی از آنها بعدها به مرجعیت رسیدند، در پاسخ به پرسش و مسائل فقهی روزانه که از نقاط مختلف عراق و خارج آن برای دفتر آیتالله خوئی فرستاده میشد، فعالیت میکرد.
تدریس
آیتالله فیاض در ایام تحصیل در دروس خارج، شروع به تدریس دروس حوزوی نمود بهگونهای که بعد از مدتی به یکی از استادان مبرز در حوزۀ نجف مبدل شد و جمع کثیری از فضلا و طلاب علوم دینی در درس ایشان حاضر شدند. ایشان تا سال ۱۳۵۶ ش، کتابهای سطوح عالی معمول و رایج در حوزه یعنی رسائل، مکاسب و کفایه را در جلسات پیاپی در مسجد هندی تدریس میکرد. شیخ فیاض همچنین بیش از ۱۰ سال استاد سطوح عالی حوزه در جامعه الدینیه النجف بود که سید محمد کلانتر آن را تأسیس کرد.
در سال ۱۳۵۶ ش، آیتالله فیاض شروع به ارائۀ درس خارج کرد. جلسات این درس در مدرسه سید یزدی واقع در محلۀ عماره برگزار میگردید. بعد از افتتاح مدرسه دارالعلم توسط آیتالله خوئی، مجلس درس وی به این مدرسه منتقل شد. پس از تخریب این مدرسه به دست صدام، مسجد هندی برای مدت کوتاهی مکان درس وی شد. ولی دوباره از آنجا به مدرسۀ سید یزدی منتقل شد. ایشان تدریس در درس خارج را در سال 1398 ق، آغاز نمود. و شاگردان زیادی در درس ایشان حاضر و به تقریر درس ایشان پرداختند.
مرجعیت
شروع مرجعیت آیتالله فیاض در زمان آیتالله خوئی بوده ولی به احترام استاد خود، تا چند سال از چاپ و نشر توضیح المسائل خودداری کرد و مقلدین را به آیتالله خوئی ارجاع داد. ولی پس از اصرار فراوان آنها، رساله علمیه خود را چاپ و توزیع کرد. همچنین سید محمد صدر، پدر مقتدی صدر، به فرزندان و پیروان خود توصیه کرد که پس از وی، از سید کاظم حائری یا محمداسحاق فیاض تقلید کنند. دفاتر این مرجع پس از سقوط صدام، در خارج از عراق، در ایران؛ قم، تهران و مشهد؛ در افغانستان، غزنی، کابل، مزار شریف و هرات؛ و در پاکستان و کویته تأسیس شد[۱].
آثار
- تعالیق مبسوطه علی مناسک الحج؛
- محاضرات فی أصول الفقه؛
- الأراضی؛
- الاستفتاآت الشرعیه؛
- الأنموذج في منهج الحکومه الإسلامیه؛
- البنوک؛
- المباحث الأصولیه؛
- المسائل الطبیه؛
- المسائل المستحدثه؛
- النظره الخاطفه في الاجتهاد؛
- مائه سؤال و سؤال حول الکتابه و الکتاب و المکتبات و جوابها؛
- مناسک الحج و بهامشها أجوبه المسائل الشرعیه علی فروع المناسک؛
- منهاج الصالحین؛
- نموذج لمجموعه أسئله حول موقع المرأه فی النظام السیاسی الإسلامی.
تسلیت شهادت رهبر جمهوی اسلامی ایران
آیتالله فیاض در پی شهادت رهبر انقلاب اسلامی، پیامی صادر کرد. متن پیام بدین شرح است:
بسم الله الرحمن الرحیم
... إِنَّا لِلَّٰهِ وَإِنَّا إِلَيْهِ رَاجِعُونَ [بقره–156] 
خبر شهادت رهبر انقلاب جمهوری اسلامی ایران حضرت آیتالله خامنهای بهدست دشمنان اسلام و مسلمین موجب تأثر عمیق اینجانب گردید. ایشان در این سالهای طولانی رهبر خردمندانه و دلسوزی برای ملت ایران و مسلمانان بودند. بنده این ضایعه بزرگ و جانکاه را خدمت ولیعصر (ارواحنا فدا) و علمای اعلام و مردم شریف ایران و دوستداران آن فقید بزرگ تسلیت عرض نموده، برای آن بزرگوار رحمت و غفران الهی و حشر با اجداد طاهرینش و برای همه دوستداران و بالأخص خانواده محترم و آقازادگان مکرمش صبر جمیل و اجر جزیل از خداوند متعال خواهانم[۲].
لَا حَوْلَ وَ لَا قُوَّهَ إِلَّا بِاللَّهِ الْعَلِیِّ الْعَظِیمِ
محمداسحاق الفیاض نجف اشرف 11 رمضان المبارک ۱۴۴۷ هـ
شخصیتشناسی
برخی از ویژگیها در آیتالله فیاض موجب شد که بتواند از سطح یک مرجع محلی عبور کرده و در سطح جهانی بهعنوان یک مرجع مسلّم جلوه نماید:
- آزاداندیشی: تک نگارههای وی در عرصههای حکومت اسلامی، حقوق زن و مسائل مستحدثه نشان میدهد که این فقیه بزرگوار در فقه مقلّد هیچ کس نیست و اگر ادلۀ فقهی یاری کند دیدگاههای کاملا خلاف مشهور دارد و جرأت و شهامت ابراز آن را هم دارد. دیدگاه «حکومت مدنی» وی در زمینۀ فقه سیاسی که زیربنای عراق جدید بر آن استوار است یک دیدگاه کاملا ابتکاری و بیسابقه است. به همین ترتیب فتاوای بسیار ابتکاری ایشان در رابطه با حقوق زن نشان از خلاقیت ذهنی وی دارد. اقدام به اصدار این فتاوا نشان میدهد که آیتالله فیاض در دریای ژرف فقه غرق نشده، بلکه بر آن مسلط است. زوایای نا رفته آن را با تعمق مجدد پیموده و ره توشه نو آورده است.
- وفاداری به سنت فقهی: آیتالله فیاض در عرصۀ فقه، نواندیش است، اما آشفتهاندیش نیست. نه آنچنان شیفتۀ افکار نو است که یکسره بنیادهای فکری دینی را رها کند و نه آنچنان در بند سنت است که چشم خود را بر واقعیتهای جدید ببندد. به سنت کاملا وفادار است اما آگاهانه و با چشم باز.
- احیاگری: حوزه نجف پس از ارتحال استوانههایی چون آیتالله خوئی و برجسته شدن حوزه علمیه قم بهتدریج اهمیت خود را از دست داد، تا آنجا که به تدریج به حوزه متروک تبدیل گردید. از سوی دیگر حوزه قم به دلیل آمیختگی با مسائل سیاسی و اجتماعی به لحاظ ماهیت کاملا با حوزه نجف متفاوت بود و بیم آن میرفت که حوزه شیعه دستخوش یک دگرسانی عمیق ساختاری گردد و میراث کهن علمی شیعه بهتدریج رخت بر بندد. بدون شک کسی که حوزه نجف را دوباره برمدار رونق باز گرداند و سنتهای اصیل آن را از فراموشی نجات داد آیتالله فیاض بود. بعدها بر گرد شمع وجود ایشان بود که یکبار دیگر حوزه علمیه نجف جان گرفت و به مسیرش ادامه داد[۳].
درگذشت
آیتالله محمد اسحاق فیاض در 18 ذیالحجه سال 1447 ق، برابر با ۱۴ خرداد سال ۱۴۰۵ ش، در سن ۹۶ سالگی در شهر مقدس نجف درگذشت.
واکنشها
پیام امام خامنهای
حضرت آیتالله سید مجتبی خامنهای در پیامی، ارتحال مرجع عالیقدر آیتالله حاج شیخ اسحاق فیاض را تسلیت گفتند و با تجلیل از خدمات علمی، حوزوی و ارشادی ایشان، این ضایعه را به حوزه علمیه نجف اشرف، مقلدان و ارادتمندان آن مرجع فقید، ملت افغانستان و خاندان ایشان تسلیت عرض کردند.
متن پیام رهبر انقلاب اسلامی به شرح زیر است:
بسمالله الرّحمن الرّحیم انا لله و انا الیه راجعون
خبر ارتحال مرجع عالیقدر، آیتالله حاج شیخ اسحاق فیاض (طاب ثراه)، موجب تأثر و اندوه فراوان گردید و حوزههای علمیه بهویژه حوزه مقدسه نجف اشرف را در سوگ نشاند. سالها حضور در حوزه مقدسه نجف اشرف و کسب فیض از محضر بزرگان آن، چون آیتالله سید ابوالقاسم خوئی و تربیت شاگردان و تألیف کتب و اشراف بر جریان علمی آن حوزه و ارشاد مؤمنین و مقلدان، تنها بخشی از خدمات وجود این فقیه بود که فراموش نخواهد شد و آثار صالحۀ آن باقی خواهدماند انشاءالله. اینجانب این ضایعۀ مؤلمه را به حوزه نجف اشرف و عموم مقلدان و ارادتمندان آن مرجع فقید بهویژه به ملت مقاوم و نستوه افغانستان و خاندان معزز ایشان، تسلیت عرض نموده و از درگاه خداوند متعال برای آن فقید سعید، علو درجات و حشر با اولیای الهی، و برای بازماندگان صبر جمیل و اجر جزیل مسألت مینمایم. سید مجتبی حسینی خامنهای ۲۱/خرداد/۱۴۰۵.
رئیس جمهوری اسلامی ایران
دکتر مسعود پزشکیان در پیامی درگذشت آیتالله العظمی محمد اسحاق فیاض را تسلیت گفت. متن پیام رئیسجمهور به شرح زیر است:
بسمالله الرحمن الرحیم
... يَرْفَعِ اللَّهُ الَّذِينَ آمَنُوا مِنكُمْ وَالَّذِينَ أُوتُوا الْعِلْمَ دَرَجَاتٍ ... [مجادله–11]
خبر رحلت فقیه عالیقدر و مرجع بزرگ شیعیان، آیتالله العظمی محمد اسحاق فیاض (رضوانالله تعالی علیه) را دریافت کردم. این عالم ربانی عمر پربرکت خود را در راه ترویج معارف نورانی اهلبیت (علیهمالسلام)، تربیت شاگردان، تدریس و تحقیق در عالیترین سطوح علوم اسلامی و خدمت خالصانه به امت اسلامی سپری کرد و منشأ آثار و برکات علمی ماندگاری برای حوزههای علمیه و جهان تشیع شد. منش علمی و اعتدالی، اخلاص، تقوا و اهتمام ایشان به وحدت امت اسلامی و خدمت بهمردم، سرمایهای ارزشمند و ماندگار برای جهان اسلام است و نام و یاد آن فقیه برجسته در تاریخ فقاهت و مرجعیت شیعه ماندگار خواهد ماند.
اینجانب این ضایعه را به مراجع عظام تقلید، حوزههای علمیه، علما و فضلای جهان تشیع و به ویژه مردم شریف عراق، شاگردان و مقلدان آن فقید سعید و خاندان مکرم ایشان تسلیت عرض میکنم و از درگاه خداوند متعال برای آن عالم جلیلالقدر، علو درجات و حشر با اولیای الهی مسألت دارم[۴].
جامعه مدرسین حوزه علمیه قم
پیام تسلیت جامعه مدرسین حوزه علمیه قم در پی ارتحال آیتالله العظمی فیاض از مراجع بزرگ نجف اشرف بدین شرح است:
بسم الله الرحمن الرحیم
... إِنَّا لِلَّٰهِ وَإِنَّا إِلَيْهِ رَاجِعُونَ [بقره–156]
إِذَا مَاتَ اَلْمُؤْمِنُ اَلْفَقِيهُ ثلمَ فِي اَلْإِسْلاَمِ ثُلْمَةٌ لاَ يَسُدُّهَا شَيْءٌ
ارتحال فقیه جلیل القدر حضرت آیت الله العظمی حاج شیخ محمد اسحاق فیاض (رضوان الله تعالی علیه) از مراجع بزرگ نجف اشرف، موجب تألم و تأثر گردید. آن علامۀ مدقق با احاطه و تبحر بسیار به تحقیق و بحث علمی و تربیت شاگردان در حوزه نجف اشتغال داشت. ایشان علیرغم مخاطرات و مشکلات فراوان در زمان حکومت بعث، در نجف اشرف ماندگار شدند و با مجاهدتهای بسیار به تألیف، تدریس و ترویج معارف اهلبیت (علیهمالسلام) پرداختند و آثار متنوعی متناسب با نیازهای اجتماعی و سیاسی مردم به یادگار گذاشتند. جامعه مدرسین حوزه علمیه قم رحلت این مرجع عظیمالشأن شیعه را به حضرت ولیعصر (ارواحنا لتراب مقدمه الفداء)، حوزههای علمیه نجف و قم و به خصوص طلاب و فضلا و مردم کشور افغانستان تسلیت میگوید و برای خاندان شریف معزی صبر و اجر مسألت دارد[۵].
آیتالله وحید خراسانی
فرزند ارشد حضرت آیتالله وحید خراسانی، در تماس تلفنی با فرزند حضرت آیتالله فیاض، مراتب تأسف و تأثر این مرجع تقلید را از این ضایعه ابلاغ و با اشاره به خدمات ارزنده ایشان و تسلیت به آقازاده و خاندان ایشان، حشر آن مرحوم را با حضرت امیرالمؤمنین (علیهالسلام) و صبر جمیل و اجر جزیل را برای بازماندگان از خداوند متعال خواستار شد.
آیتالله جوادی آملی
بسم الله الرحمن الرحیم و ایاه نستعین
ارتحال فقیه عالیقدر حضرت آیتالله العظمى شیخ محمد اسحاق فیاض (رضوانالله علیه) سانحهاى صعب و ثلمه اى سنگین بود. امید است روح آن مرجع عالى مقام با اهلبیت عصمت و طهارت محشور و حوزههای علمیه مأجور باشند. به اهلبیت آن فقیه رحیل تسلیت عرض مىشود.
جوادى آملى ۱۹ ذیالحجه ۱۴۴۷ ق.
آیتالله شبیری زنجانی
بسم الله الرحمن الرحیم
... إِنَّا لِلَّٰهِ وَإِنَّا إِلَيْهِ رَاجِعُونَ [بقره–156]
ضایعۀ ارتحال فقیه اهلبیت عصمت و طهارت (علیهمالسلام)، آیتاللهالعظمی آقای حاج شیخ محمد اسحاق فیاض (قدس سره) را به محضر شریف حضرت ولیعصر امام زمان (عجلالله تعالی فرجه الشریف)، حوزههای علمیه و مراجع معظم تقلید، خاصه حوزه علمیه نجف و همچنین عموم شاگردان و علاقهمندان و بیت مکرم ایشان و مردم شریف افغانستان تسلیت میگوییم. آن فقیه بزرگوار، در خدمت به مکتب اهلبیت (علیهمالسلام) و تألیف آثار سودمند و تربیت شاگردان و خدمات اجتماعی پرتلاش بود. رحمت و رضوان خداوند متعال و حشر با انبیا و اولیای الهی (علیهمالسلام) را برای ایشان، و صبر و اجر جزیل را برای جمیع بازماندگان مسألت داریم.
۱۹ ذیالحجه ۱۴۴۷ ق دفتر آیتاللهالعظمی شبیری زنجانی (مدظله العالی)
آیتالله سبحانی
بسم الله الرحمن الرحیم
... إِنَّا لِلَّٰهِ وَإِنَّا إِلَيْهِ رَاجِعُونَ [بقره–156]
با نهایت تأثر خبر درگذشت یکی از بزرگان حوزه علمیه نجف اشرف، حضرت آیتالله شیخ اسحاق فیاض (قدس سره الشریف) را دریافت کردیم. گرچه آن عالم ربانی امروز در میان ما حضور جسمانی ندارد، اما اندیشه، آثار علمی و میراث ماندگار ایشان همچنان زنده و الهامبخش خواهد بود. آن فقید سعید عمر پربرکت خویش را در راه تدریس، تحقیق و تألیف سپری کرد و با تربیت نسلهای فراوانی از دانشپژوهان و برجای گذاشتن گنجینهای ارزشمند از معارف اسلامی، خدمت بزرگی به حوزههای علمیه و جهان اسلام نمود؛ میراثی که آیندگان در گذر زمان از آن بهرهمند خواهند شد. اینجانب این مصیبت مؤلمه را به پیشگاه مقدس حضرت ولیعصر ارواحنا فداه، زعمای حوزه علمیه نجف اشرف، مراجع عظام تقلید، شاگردان، ارادتمندان و بهویژه خاندان مکرم آن مرحوم تسلیت عرض میکنم و از خداوند متعال برای آن فقید سعید، علو درجات و حشر با اولیای الهی را مسألت دارم.
«عاش سعیداً و مات سعیداً» قم مقدسه حوزه علمیه قم جعفر سبحانی ۱۹ ذیالحجه ۱۴۴۷ ق
حضرت آیتالله نوری همدانی
بسم الله الرحمن الرحیم
ارتحال فقیه عالیقدر حضرت آیتالله فیاض «رضوان الله علیه» موجب تأسف و تأثر گردید. بیشک رحلت این شخصیت برجسته حوزه علمیه که عمر بابرکت خود را در راه ترویج فرهنگ اهلبیت (علیهم السلام) سپری نمود و با تربیت شاگردان و تألیفات ارزشمند به عالم اسلام خدمت نمود، خسارتی عظیم محسوب میشود. اینجانب درگذشت این مرجع عالیقدر را به همه شیعیان و حوزههای علمیه خصوصا حوزه عظیم نجف و بیت مکرمشان تسلیت عرض نموده و علو مقام برای آن فقید سعید مسألت مینمایم[۶].
۱۵ خرداد ۱۴۰۵ حسین نوری همدانی
جستارهای وابسته
پانویس
- ↑ محمد اسحاق فیاض، وبسایت پایگاه اطلاعرسانی حوزه.
- ↑ پیام حضرت آیت الله فیاض در پی شهادت رهبر انقلاب اسلامی، وبسایت خبری شفقنا.
- ↑ میراث آیتالله شیخ محمد اسحاق فیاض، وبسایت خبری شبکه اجتهاد.
- ↑ دکتر پزشکیان در پیامی رحلت مرجع عالی قدر آیت الله العظمی فیاض را تسلیت گفت، وبسایت پایگاه اطلاع رسانی ریاست جمهوری اسلامی ایران.
- ↑ پیام تسلیت جامعه مدرسین در پی ارتحال آیت الله العظمی فیاض، وبسایت جامعه مدرسین حوزه علمیه قم.
- ↑ پیامهای تسلیت مراجع عظام تقلید و علمای قم در پی ارتحال حضرت آیتالله فیاض، وبسایت خبری شفقنا.
منابع
- محمد اسحاق فیاض، وبسایت پایگاه اطلاعرسانی حوزه، تاریخ درج مطلب: بیتا، تاریخ مشاهدۀ مطلب: 12 خردادماه 1405 ش.
- میراث آیتالله شیخ محمد اسحاق فیاض، وبسایت خبری شبکه اجتهاد، تاریخ درج مطلب: 15 خردادماه 1405 ش، تاریخ مشاهدۀ مطلب: 15 خردادماه 1405 ش.
- دکتر پزشکیان در پیامی رحلت مرجع عالی قدر آیت الله العظمی فیاض را تسلیت گفت، وبسایت پایگاه اطلاع رسانی ریاست جمهوری اسلامی ایران، تاریخ درج مطلب: 14 خردادماه 1405 ش، تاریخ مشاهدۀ مطلب: 15 خردادماه 1405 ش.
- پیام تسلیت جامعه مدرسین در پی ارتحال آیت الله العظمی فیاض، وبسایت جامعه مدرسین حوزه علمیه قم، تاریخ درج مطلب: 15 خردادماه 1405 ش، تاریخ مشاهدۀ مطلب: 16 خردادماه 1405 ش.
- پیامهای تسلیت مراجع عظام تقلید و علمای قم در پی ارتحال حضرت آیتالله فیاض، وبسایت خبری شفقنا، تاریخ درج مطلب: 16 خردادماه 1405 ش، تاریخ مشاهدۀ مطلب: 16 خردادماه 1405 ش.
