گامبیا
| گامبیا | |
|---|---|
 | |
 | |
| نام رایج | گامبیا |
| نام کامل | جمهوری گامبیا |
| پایتخت | بانجول |
| تعداد جمعیت | ۲٬۸۲۲٬۰۹۳ نفر |
| زبان | انگلیسی |
گامبیا، (به انگلیسی: The Gambia)، با نام رسمی جمهوری گامبیا، کشوری در ساحل غربی قارۀ آفریقا است. پایتخت این کشور شهر بانجول است. گامبیا از سه جهت در میان خاک سنگال قرار گرفته و از سمت غرب به اقیانوس اطلس راه دارد. این کشور به شکل باریکه‌ای در امتداد شرقی ـ غربی گسترش یافته و رود گامبیا از مهم‌ترین عوارض طبیعی آن به‌شمار می‌رود. مساحت گامبیا بر اساس اطلاعات کلی درج‌شده در وبگاه گوتوتی‌آر، حدود ۱۱٬۳۰۰ کیلومتر مربع و جمعیت آن ۲٬۸۲۲٬۰۹۳ نفر اعلام شده است. زبان رسمی کشور انگلیسی و واحد پول آن دالاسی گامبیاست. اقتصاد این کشور بر فعالیت‌هایی مانند کشاورزی، ماهیگیری، تجارت و گردشگری استوار است. گامبیا در تاریخ معاصر خود تجربه استعمار پرتغال و بریتانیا، استقلال در سال ۱۹۶۵ میلادی و تشکیل کنفدراسیونی با سنگال را پشت سر گذاشته است.
جغرافیا
گامبیا در بخش غربی قاره آفریقا و در ساحل اقیانوس اطلس واقع شده است. این کشور از سه جهت به‌وسیله خاک سنگال احاطه شده و تنها از سمت غرب به اقیانوس اطلس محدود می‌شود. قلمرو گامبیا به‌صورت باریکه‌ای در امتداد شرقی ـ غربی قرار گرفته و طول آن حدود ۳۲۰ کیلومتر گزارش شده است. رود گامبیا از مهم‌ترین ویژگی‌های جغرافیایی این کشور است و طول آن در منبع مورد استفاده حدود ۱۱۲۷ کیلومتر ذکر شده است. بخش قابل‌توجهی از سرزمین گامبیا قابلیت استفاده در فعالیت‌های کشاورزی و دامداری دارد. بر اساس اطلاعات منتشرشده در منبع، حدود ۱۸ درصد از خاک کشور برای کشاورزی مناسب است، ۹ درصد را مراتع طبیعی و ۲۸ درصد را مناطق جنگلی تشکیل می‌دهند. زمین‌های حاصلخیز پیرامون رود گامبیا نیز در فعالیت‌های کشاورزی اهمیت دارند.
آب‌وهوای گامبیا در منبع یادشده گرمسیری و استوایی توصیف شده است. موقعیت جغرافیایی این کشور و قرار گرفتن بخش بزرگی از قلمرو آن در امتداد رود گامبیا، بر شرایط طبیعی، کشاورزی و پراکندگی سکونتگاه‌های انسانی تأثیر گذاشته است. گامبیا دارای شش بخش اداری است. از مراکز مهم جمعیتی آن می‌توان به بانجول و سرکوندا اشاره کرد.
تاریخ
در تاریخ گامبیا، ورود پرتغالی‌ها به این سرزمین در سال ۱۴۵۵ میلادی از رویدادهای مهم آغاز دوره حضور قدرت‌های اروپایی در منطقه به‌شمار می‌رود. در قرن هجدهم میلادی، نفوذ و سلطه بریتانیا بر این سرزمین گسترش یافت و سال ۱۷۶۵ میلادی به‌عنوان مقطعی مهم در آغاز حاکمیت بریتانیا بر گامبیا در منبع مورد استفاده ذکر شده است. گامبیا در دوره استعمار تحت نفوذ بریتانیا قرار داشت. این وضعیت در قرن بیستم با گسترش مبارزات استقلال‌طلبانه تغییر کرد و سرانجام این کشور در سال ۱۹۶۵ میلادی استقلال خود را به دست آورد.
در سال ۱۹۸۱ میلادی، کنفدراسیونی میان گامبیا و سنگال با نام سنگامبیا تشکیل شد. در چارچوب این اتحاد، دو کشور حاکمیت سیاسی خود را حفظ کردند و رئیس‌جمهور گامبیا سمت نایب‌رئیسی کنفدراسیون را بر عهده داشت. تشکیل این کنفدراسیون با هدف ایجاد همکاری نزدیک‌تر میان دو کشور صورت گرفت. در دوره ریاست‌جمهوری یحیی جامع، در ۲۱ آذر ۱۳۹۴ خورشیدی، گامبیا به‌عنوان جمهوری اسلامی گامبیا معرفی شد. این اقدام با اعلام تغییر عنوان کشور همراه بود. پس از خروج جامع از قدرت، عنوان جمهوری اسلامی کنار گذاشته شد و نام جمهوری گامبیا دوباره مورد استفاده قرار گرفت.
سیاست و حکومت
گامبیا دارای نظام جمهوری است. رئیس‌جمهور با رأی مستقیم مردم برای دوره‌ای پنج‌ساله انتخاب می‌شود و هم‌زمان ریاست کشور و دولت را بر عهده دارد. انتخاب اعضای کابینه نیز از وظایف رئیس‌جمهور به‌شمار می‌رود. قوه مقننه گامبیا از مجلس تشکیل شده است. بر اساس اطلاعات درج‌شده در متن وبگاه گوتوتی‌آر، مجلس این کشور دارای ۵۳ کرسی است و دوره نمایندگی آن پنج سال در نظر گرفته شده است. از آنجا که منبع زمان اعتبار این آمار را به‌طور مشخص بیان نکرده، تعداد کرسی‌های یادشده باید به‌عنوان داده منتشرشده در همان منبع در نظر گرفته شود.
اقتصاد
اقتصاد گامبیا بر کشاورزی، ماهیگیری، تجارت و فعالیت‌های مرتبط با گردشگری استوار است. بخش کشاورزی در اشتغال مردم این کشور اهمیت دارد. در متن منبع، تعداد نیروی کار گامبیا حدود ۴۰۰ هزار نفر ذکر شده و آمده است که نزدیک به ۷۵ درصد از این افراد در بخش کشاورزی فعالیت می‌کنند. بادام‌زمینی از محصولات مهم کشاورزی گامبیاست. ماهیگیری و پرورش آبزیان نیز از فعالیت‌های اقتصادی مورد توجه در این کشور به‌شمار می‌روند. موقعیت رود گامبیا و دسترسی به منابع آبی، زمینه فعالیت در بخش ماهیگیری را فراهم کرده است.
در زمینه تجارت خارجی، هند از مقاصد مهم صادرات گامبیا معرفی شده است. واردات این کشور بیشتر شامل محصولات کارخانه‌ای و مواد غذایی است. محدود بودن ظرفیت صنعتی و تعداد کارخانه‌ها از عواملی است که در منبع به‌عنوان زمینه وابستگی گامبیا به واردات کالاهای تولیدی مطرح شده است. توسعه کشاورزی و استفاده از تجهیزات جدید در فعالیت‌های زراعی از دیگر موضوعات مورد اشاره در گزارش گوتوتی‌آر است. همچنین در این منبع به سرمایه‌گذاری در بخش‌های مرتبط با تولید محصولات کشاورزی و آبزیان اشاره شده است.
پایتخت و شهرهای مهم
بانجول پایتخت گامبیا و مرکز سیاسی و اداری این کشور است. این شهر در ساحل اقیانوس اطلس و در نزدیکی محل ورود رود گامبیا به دریا قرار دارد. موزه ملی گامبیا و دروازه شهر بانجول از جاذبه‌های شناخته‌شده این شهر به‌شمار می‌روند. سرکوندا بزرگ‌ترین شهر گامبیا معرفی شده است. این شهر در جنوب غربی کشور و در نزدیکی بانجول قرار دارد و از مراکز مهم جمعیتی و اقتصادی گامبیاست. سرکوندا به‌واسطه بازارها و فعالیت‌های تجاری خود در زندگی اقتصادی کشور نقش دارد. این شهر همچنین به‌عنوان یکی از مقاصد شهری و گردشگری گامبیا مورد توجه قرار گرفته است.
روابط ایران و گامبیا
روابط ایران و گامبیا در دهه ۲۰۰۰ میلادی گسترش یافت. بر اساس گزارش وبگاه گوتوتی‌آر، در جریان سفر محمود احمدی‌نژاد، رئیس‌جمهور وقت ایران، به گامبیا، توافق‌هایی با هدف گسترش همکاری‌های تجاری میان دو کشور امضا شد. در آن دوره، موضوع سرمایه‌گذاری و تأسیس شرکت‌های ایرانی در گامبیا نیز مطرح بود.
گردشگری
گامبیا به‌دلیل موقعیت جغرافیایی، طبیعت گرمسیری و قرار گرفتن در ساحل اقیانوس اطلس، از ظرفیت‌هایی برای توسعه گردشگری برخوردار است. چشم‌اندازهای طبیعی، پوشش گیاهی و جانوری بومی و مناطق پیرامون رود گامبیا از ویژگی‌های طبیعی این کشور هستند. موزه ملی گامبیا از مراکز فرهنگی و دیدنی کشور است که آثار و اطلاعاتی درباره تاریخ و فرهنگ آن در خود جای داده است. دروازه بانجول نیز از جاذبه‌های معماری شهر پایتخت به‌شمار می‌رود و به‌دلیل شکل ظاهری و معماری خود مورد توجه گردشگران قرار دارد. طبیعت‌گردی و بازدید از مناطق طبیعی گامبیا از دیگر زمینه‌های گردشگری این کشور است. موقعیت رودخانه‌ای و ساحلی آن نیز در شکل‌گیری جاذبه‌های طبیعی و تفریحی نقش دارد.
مردم و فرهنگ
بر اساس اطلاعات کلی، جمعیت گامبیا ۲٬۸۲۲٬۰۹۳ نفر است. زبان رسمی این کشور انگلیسی است. این زبان در ساختار اداری و ارتباطات رسمی کشور کاربرد دارد. در بخش مربوط به فرهنگ مردم، منبع به نقش تلویزیون و برنامه‌های رسانه‌ای در زندگی روزمره اشاره کرده و از گسترش زندگی شهری در برخی مناطق کشور سخن گفته است.
دین و مذهب
دین و باورهای مذهبی از مؤلفه‌های مهم زندگی فردی و اجتماعی در گامبیا به‌شمار می‌روند. بر اساس گزارش‌های مربوط به وضعیت دینی این کشور، ایمان مذهبی و پایبندی به سنت‌ها و ارزش‌های اخلاقی و اجتماعی در زندگی بخش‌هایی از جامعه گامبیا جایگاه برجسته‌ای دارد. پیش از گسترش اسلام و مسیحیت، باورهای سنتی و آیین‌های آنیمیستی (جان‌باورانه) در میان ساکنان این سرزمین رواج داشت. در گزارش مورد استناد، آنیمیسم به‌عنوان نوعی باور به برخورداری برخی موجودات زنده از نیروهای فراتر از طبیعت توصیف شده است. با ورود اسلام و مسیحیت، بخشی از باورها و سنت‌های پیشین در کنار آیین‌های این دو دین ادامه یافتند. در گزارش دیگری که به ساختار ادیان، طریقت‌های اسلامی و جایگاه نهادهای مذهبی در این کشور پرداخته شده است[۱].
تنوع ادیان و مذاهب
بر اساس آمار نقل‌شده در گزارش یادشده، حدود ۹۰ درصد جمعیت گامبیا مسلمان، ۹ درصد مسیحی و یک درصد پیرو باورهای آنیمیستی هستند. مسلمانان اکثریت جمعیت کشور را تشکیل می‌دهند و عمدتاً پیرو اسلام سنی و مذهب مالکی هستند. در میان مسلمانان گامبیا، طریقت‌های صوفیانه‌ای مانند تیجانیه، مریدیه و قادریه حضور دارند. بر اساس گزارش مذکور، پیروان تیجانیه در میان طریقت‌های اسلامی این کشور از شمار بیشتری برخوردارند. همچنین از حضور محدود پیروان احمدیه و بهائیت در گامبیا یاد شده است.
بخش عمده مسیحیان گامبیا را پیروان کلیسای کاتولیک تشکیل می‌دهند. بر اساس توصیف منبع، مسیحیان بیشتر در مناطق شهری سکونت دارند و بخشی از آنان در حوزه‌های اداری، آموزشی و فعالیت‌های تجاری مشغول به کار هستند. پیروان باورهای آنیمیستی نیز در گزارش یادشده بیشتر ساکن مناطق روستایی و جنگلی معرفی شده‌اند.
تاریخچه گسترش اسلام در گامبیا
بر اساس روایت تاریخی منبع مورد استفاده، اسلام از قرن یازدهم میلادی وارد سرزمینی شد که بخشی از آن امروزه کشور گامبیا را تشکیل می‌دهد. در روند گسترش اسلام در این منطقه، طریقت‌ها و رهبران مذهبی نقش مهمی ایفا کردند. فعالیت‌های دینی و اجتماعی این طریقت‌ها در دوره‌های مختلف با راهبری شخصیت‌های مذهبی و مشایخ صوفی همراه بوده است. طریقت‌های اسلامی، به‌ویژه تیجانیه، مریدیه و قادریه، در سازمان‌دهی فعالیت‌های مذهبی مسلمانان گامبیا جایگاه دارند. پیوندهای مذهبی و جغرافیایی این کشور با سنگال نیز در گسترش و فعالیت شبکه‌های طریقتی در منطقه مؤثر بوده است.
مراکز آموزش دینی اسلامی
اکثریت مسلمانان گامبیا زمینه شکل‌گیری مساجد، مراکز آموزشی و تشکیلات مذهبی را در این کشور فراهم کرده‌اند. بااین‌حال، به‌دلیل حضور طریقت‌ها و جریان‌های مختلف اسلامی، تشکیلات فراگیر و یکپارچه‌ای که همه مسلمانان کشور را دربرگیرد، در گزارش مورد استناد توصیف نشده است. بخش مهمی از فعالیت‌های مذهبی به‌صورت محلی و سنتی در مساجد انجام می‌شود و ائمه جماعات و شخصیت‌های مذهبی اداره آن‌ها را بر عهده دارند. در کنار مساجد، مؤسسات و سازمان‌های مذهبی نیز در گامبیا فعالیت داشته‌اند. برخی از این مراکز با حمایت مؤسسات فرهنگی و دینی کشورهای اسلامی شکل گرفته‌اند. مدارس قرآنی از دیگر نهادهای آموزشی دینی کشور هستند که به آموزش قرآن و مبانی علوم اسلامی به کودکان و نوجوانان می‌پردازند.
بر اساس گزارش یادشده، برخی مدارس قرآنی با کمک‌های مالی مؤسسات فرهنگی و مذهبی کشورهای عربستان سعودی، لیبی و مراکش فعالیت می‌کردند و مدیریت آموزشی آن‌ها بر عهده شخصیت‌های مذهبی گامبیایی بود. این اطلاعات به وضعیت توصیف‌شده در منبع مربوط است و برای ارزیابی فعالیت کنونی این مراکز به داده‌های جدیدتر نیاز است.
جایگاه اجتماعی و نفوذ ادیان و مذاهب
نهادهای مذهبی و رهبران طریقت‌های اسلامی در جامعه گامبیا از جایگاه اجتماعی برخوردارند. روحانیون، مشایخ و شخصیت‌های مرتبط با مراکز دینی در میان پیروان خود مورد احترام هستند. در برخی طریقت‌ها، رهبری مذهبی و تشکیلات اجتماعی در قالب ساختاری سلسله‌مراتبی سازمان یافته و خلیفه یا رهبر طریقت در رأس آن قرار دارد. فعالیت‌های مذهبی گامبیا با شبکه‌های دینی کشورهای همسایه، به‌ویژه سنگال، ارتباط دارد. نزدیکی جغرافیایی و پیوندهای تاریخی و اجتماعی دو کشور موجب شده است که بخشی از فعالیت‌های طریقتی و مذهبی گامبیا از تحولات و شبکه‌های مذهبی سنگال تأثیر بپذیرد.
در گزارش مورد استناد، برای رهبران طریقت‌های مذهبی علاوه بر جایگاه دینی، نفوذ اجتماعی و ارتباط با شخصیت‌ها و مقام‌های سیاسی نیز ذکر شده است. این گزارش از احترام مقام‌های دولتی به رهبران مذهبی و نقش آنان در برخی مناسبات اجتماعی و سیاسی سخن می‌گوید. در عین حال، نویسنده گزارش معتقد است که حضور مستقیم و سازمان‌یافته روحانیون در فعالیت‌های سیاسی با انگیزه‌های مذهبی با محدودیت‌هایی مواجه بوده است. در میان طریقت‌های اسلامی گامبیا، تیجانیه و مریدیه از جایگاه ویژه‌ای برخوردارند. گزارش یادشده به حضور گسترده تیجانیه در این کشور و احترام پیروان آن به اهل‌بیت اشاره می‌کند. همچنین از وجود برخی قرابت‌ها میان سنت‌های این طریقت و تشیع سخن گفته شده است.
در بخش دیگری از گزارش، به ارتباط یحیی جامع، رئیس‌جمهور پیشین گامبیا، با طریقت تیجانیه اشاره شده است. بر اساس این منبع، جامع در دوره ریاست‌جمهوری خود بر رعایت ظواهر و احکام دینی تأکید داشت. نویسنده گزارش، در تحلیل رفتار دینی او، احتمال تأثیر ملاحظات و انگیزه‌های سیاسی را نیز مطرح کرده است.
ارتباطات و رسانه‌ها
ارتباطات و توسعه شبکه‌های مخابراتی از موضوعات مورد اشاره است. منبع مورد نظر به وضعیت رسانه‌های نوشتاری و مطبوعات در گامبیا پرداخته و از توسعه محدود برخی بخش‌های مطبوعاتی سخن گفته است.
جستارهای وابسته
پانویس
منابع
- کشور گامبیا: اطلاعات کلی گامبیا، وبگاه گوتوتی‌آر (GO2TR) ، تاریخ درج مطلب: ۶ دی‌ماه ۱۴۰۴ ش، تاریخ مشاهدۀ مطلب: ۱۷ آبان‌ماه ۱۴۰۵ ش.
کشورهای جهان | |
|---|---|
| قاره اروپا | |
| قاره آسیا |
|
| قاره آفریقا | |
| قاره آمریکا | |
| قاره اقیانوسیه | |
| قاره جنوبگان |
|
 | |