پرش به محتوا

زیمبابوه

افزودن پیوند
از ویکی‌وحدت
زیمبابوه
نام رایجزیمبابوه
نام کاملجمهوری زیمبابوه
پایتختهراره
تعداد جمعیتحدود ۱۶٬۹۵۰٬۷۹۵ نفر (۲۰۲۵)
دینمسیحیت و باورهای سنتی آفریقایی
زبانانگلیسی، شونا، ندبله و ۱۳ زبان رسمی شناخته‌شدهٔ دیگر

زیمبابوه، (به انگلیسی: Zimbabwe)، با نام رسمی جمهوری زیمبابوه، کشوری محصور در خشکی در جنوب قارهٔ آفریقا است. پایتخت این کشور شهر هراره است و از شمال و شمال غربی با زامبیا، از شرق و شمال شرقی با موزامبیک، از جنوب با آفریقای جنوبی و از جنوب غربی با بوتسوانا هم‌مرز است. زیمبابوه با مساحتی در حدود ۳۹۰٬۷۵۷ کیلومتر مربع، از کشورهای منطقهٔ جنوب آفریقا به‌شمار می‌رود. جمعیت این کشور بر اساس برآورد بانک جهانی در سال ۲۰۲۵ میلادی، حدود ۱۶٫۹۵ میلیون نفر بوده است. زیمبابوه به‌دلیل برخورداری از منابع معدنی، زمین‌های کشاورزی، حیات‌وحش متنوع و آثار تاریخی، از جایگاه مهمی در منطقه برخوردار است. آبشار ویکتوریا و ویرانه‌های زیمبابوهٔ بزرگ از شناخته‌شده‌ترین جاذبه‌های طبیعی و تاریخی آن هستند. اقتصاد این کشور بر بخش‌هایی مانند معدن، کشاورزی، خدمات و گردشگری استوار است. تاریخ معاصر زیمبابوه نیز با استعمار بریتانیا، مبارزات استقلال‌طلبانه و تحولات سیاسی و اقتصادی پس از استقلال ارتباط دارد.

جغرافیا

زیمبابوه در بخش جنوبی آفریقا و در میان دو رود مهم زامبزی و لیمپوپو قرار دارد. این کشور به دریا راه ندارد و از طریق کشورهای همسایه با مسیرهای تجاری منطقه‌ای و بین‌المللی ارتباط برقرار می‌کند. مساحت آن حدود ۳۹۰٬۷۵۷ کیلومتر مربع است. بخش بزرگی از زیمبابوه را فلات‌های مرتفع تشکیل می‌دهند. منطقهٔ مرتفع مرکزی که به هایولد (Highveld) معروف است، در ارتفاعی بیش از ۱۲۰۰ متر از سطح دریا قرار دارد. این ناحیه از نظر سکونت انسانی، کشاورزی و فعالیت‌های اقتصادی اهمیت دارد. در بخش‌های شرقی کشور، ارتفاعات شرقی و رشته‌کوه‌های مرزی قرار گرفته‌اند. قلهٔ نیانگانی با ارتفاع حدود ۲۵۹۲ متر، بلندترین نقطهٔ زیمبابوه است. رود زامبزی در شمال کشور جریان دارد و بخش‌هایی از مرز زیمبابوه با زامبیا را تشکیل می‌دهد. رود لیمپوپو نیز در جنوب کشور قرار دارد و بخشی از مرز آن با آفریقای جنوبی را مشخص می‌کند. آبشار ویکتوریا در رود زامبزی و در مرز زیمبابوه و زامبیا واقع شده است. در کنار این رودها، دریاچهٔ کاریبا و مناطق کوهستانی و جنگلی شرق کشور از ویژگی‌های مهم جغرافیایی زیمبابوه محسوب می‌شوند. آب‌وهوای زیمبابوه عمدتاً نیمه‌گرمسیری است، اما ارتفاع مناطق مختلف موجب تفاوت دمایی میان نواحی مرتفع و دشت‌های پست می‌شود. فصل بارندگی معمولاً از نوامبر تا آوریل ادامه دارد و دورهٔ خشک بیشتر در ماه‌های مه تا اکتبر قرار می‌گیرد. در مناطق مرتفع، دما معتدل‌تر است؛ درحالی‌که بخش‌های پست و دره‌های رودخانه‌ای می‌توانند تابستان‌های گرم‌تری داشته باشند.

تاریخ

تاریخ زیمبابوه به دوره‌های پیش از استعمار اروپا بازمی‌گردد. در قرون میانه، جوامع و حکومت‌های آفریقایی در این منطقه شکل گرفتند و از طریق کشاورزی، دامداری، فلزکاری و تجارت با سرزمین‌های پیرامونی ارتباط داشتند. زیمبابوهٔ بزرگ یکی از مهم‌ترین مراکز تمدنی این منطقه بود که بین قرن‌های یازدهم تا پانزدهم میلادی رونق داشت. این مرکز به‌واسطهٔ سازه‌های سنگی گسترده و نقش خود در شبکه‌های تجاری منطقه‌ای شناخته می‌شود. از اواخر قرن نوزدهم، حضور قدرت‌های استعماری اروپایی در این منطقه گسترش یافت. شرکت آفریقای جنوبی بریتانیا به رهبری سسیل رودز در گسترش سلطهٔ بریتانیا بر سرزمین‌های این منطقه نقش مهمی داشت. این سرزمین بعدها رودزیای جنوبی نامیده شد و بخش‌هایی از آن به محل اسکان کشاورزان سفیدپوست اروپایی اختصاص یافت. در جریان استعمار، بسیاری از آفریقاییان از زمین‌های خود محروم شدند و بخش قابل‌توجهی از نیروی کار موردنیاز اقتصاد استعماری را تشکیل دادند[۱]. در سال ۱۹۲۳ میلادی، رودزیای جنوبی به مستعمره‌ای خودگردان تحت سلطهٔ بریتانیا تبدیل شد. این منطقه در سال ۱۹۵۳ م، همراه با رودزیای شمالی، که امروزه زامبیا نام دارد، و نیاسالند، که امروزه مالاوی نامیده می‌شود، در قالب فدراسیون آفریقای مرکزی قرار گرفت. این فدراسیون در سال ۱۹۶۳ م، منحل شد. در سال ۱۹۶۵ م، دولت اقلیت سفیدپوست به رهبری ایان اسمیت به‌طور یک‌جانبه استقلال رودزیا را اعلام کرد. این اقدام از سوی بریتانیا تأیید نشد و کشور با تحریم‌های بین‌المللی مواجه شد. هم‌زمان، مبارزات ملی‌گرایان آفریقایی علیه سلطهٔ اقلیت سفیدپوست گسترش یافت. جاشوا نکومو و رابرت موگابه از چهره‌های اصلی جریان‌های سیاسی و مبارزاتی این دوره بودند. در سال ۱۹۷۹ م، توافقنامهٔ خانهٔ لنکستر زمینهٔ پایان منازعه و برگزاری انتخابات را فراهم کرد. سرانجام، زیمبابوه در ۱۸ آوریل ۱۹۸۰ میلادی به استقلال رسید و نام کنونی خود را جایگزین رودزیا کرد. در انتخابات نخستین دورهٔ پس از استقلال، حزب اتحاد ملی آفریقایی زیمبابوه به رهبری موگابه به قدرت رسید. پس از استقلال، کشور دوره‌هایی از تنش سیاسی و خشونت داخلی را تجربه کرد. در سال ۱۹۸۷ م، اتحادی میان حزب اتحاد ملی آفریقایی زیمبابوه و اتحاد خلق آفریقایی زیمبابوه شکل گرفت و ساختار حزب زانو-پی‌اف (ZANU-PF) تثبیت شد. دوران حکومت موگابه با تحولات سیاسی، اصلاحات ارضی، بحران‌های اقتصادی و دوره‌ای از تورم بسیار شدید همراه بود. در نوامبر ۲۰۱۷، موگابه پس از مداخلهٔ ارتش از قدرت کنار رفت و امرسون منانگاگوا به ریاست‌جمهوری رسید. زیمبابوه در سال‌های بعد همچنان با چالش‌هایی مانند نوسانات ارزی، مشکلات اقتصادی، بدهی‌های عمومی و اختلافات سیاسی مواجه بوده است.

سیاست و حکومت

زیمبابوه دارای نظام جمهوری ریاستی است. رئیس‌جمهور، رئیس کشور و رئیس دولت است و مسئولیت اصلی قوهٔ مجریه را بر عهده دارد. رئیس‌جمهور با رأی عمومی انتخاب می‌شود و دورهٔ ریاست‌جمهوری بر اساس چارچوب قانون اساسی پنج سال است. امرسون منانگاگوا که در سال ۲۰۱۷ م، به ریاست‌جمهوری رسید، در سال ۲۰۲۶ م، نیز رئیس‌جمهور این کشور بود.قوهٔ مقننهٔ زیمبابوه از دو مجلس تشکیل شده است: مجلس ملی و مجلس سنا. این دو نهاد در فرایند قانون‌گذاری و بررسی امور عمومی نقش دارند. احزاب سیاسی در انتخابات ریاست‌جمهوری و پارلمانی رقابت می‌کنند، اما حزب زانو-پی‌اف از زمان استقلال تاکنون جایگاه مسلطی در ساختار سیاسی کشور داشته است. ساختار اداری زیمبابوه شامل هشت استان و دو شهر دارای وضعیت استانی، یعنی هراره و بولاوایو، است. ادارهٔ امور عمومی، سیاست‌های اقتصادی و روابط خارجی کشور تحت نظارت نهادهای دولت مرکزی قرار دارد. زیمبابوه عضو سازمان ملل متحد، اتحادیهٔ آفریقا و جامعهٔ توسعهٔ جنوب آفریقا است. روابط این کشور با کشورهای همسایه، همکاری‌های منطقه‌ای و تعامل با نهادهای بین‌المللی از موضوعات مهم سیاست خارجی آن محسوب می‌شوند.

اقتصاد

اقتصاد زیمبابوه بر کشاورزی، استخراج معادن، صنعت و خدمات استوار است. این کشور از منابع معدنی قابل‌توجهی برخوردار است و طلا، پلاتین، الماس و لیتیوم از جمله مواد معدنی مهم در فعالیت‌های صادراتی آن به‌شمار می‌روند. بخش معدن به‌دلیل نقش آن در تأمین ارز خارجی و جذب سرمایه‌گذاری، اهمیت زیادی دارد. کشاورزی نیز یکی از بخش‌های مهم اقتصاد زیمبابوه است. محصولاتی مانند تنباکو، ذرت و پنبه در این کشور تولید می‌شوند. بااین‌حال، میزان تولید کشاورزی به شرایط آب‌وهوایی، بارندگی و دسترسی به نهاده‌های موردنیاز وابسته است. خشکسالی و تغییرات اقلیمی می‌توانند بر تولید محصولات کشاورزی و امنیت غذایی تأثیر بگذارند. در بخش صنعت، فعالیت‌هایی مانند فرآوری مواد معدنی، صنایع غذایی و تولید برخی کالاهای مصرفی جریان دارد. با وجود این ظرفیت‌ها، زیمبابوه برای تأمین بخشی از نیازهای خود به واردات کالاهایی مانند ماشین‌آلات، تجهیزات صنعتی، سوخت، دارو و محصولات کارخانه‌ای وابسته است. اقتصاد این کشور در دهه‌های گذشته با تورم شدید، بی‌ثباتی پولی، کاهش قدرت خرید و مشکلات سرمایه‌گذاری روبه‌رو بوده است. در سال‌های اخیر، بخش‌هایی از اقتصاد با رشد تولید کشاورزی و افزایش درآمدهای معدنی تقویت شده‌اند. بر اساس گزارش بانک جهانی، رشد اقتصادی زیمبابوه در سال ۲۰۲۵ م، به بهبود شرایط کشاورزی و افزایش قیمت جهانی برخی مواد معدنی وابسته بوده است؛ هرچند بدهی عمومی، آسیب‌پذیری اقتصادی و نیاز به اصلاحات ساختاری همچنان از چالش‌های مهم کشور هستند. نظام ارزی زیمبابوه در دوره‌های مختلف تغییر کرده است. این کشور در سال ۲۰۲۴ م، واحد پولی جدیدی با نام زیگ زیمبابوه (Zimbabwe Gold یا ZiG) معرفی کرد. در کنار پول داخلی، استفاده از ارزهای خارجی، به‌ویژه دلار آمریکا، نیز در چارچوب نظام چندارزی کشور مجاز بوده است.

پایتخت و شهرهای مهم

هراره پایتخت و بزرگ‌ترین مرکز سیاسی و اداری زیمبابوه است. این شهر در شمال شرقی کشور و در منطقهٔ ماشونالند قرار دارد. هراره در ارتفاعی بیش از ۱۴۰۰ متر از سطح دریا واقع شده و یکی از مراکز مهم تجاری، آموزشی، صنعتی و خدماتی کشور است. محصولات کشاورزی مانند تنباکو و ذرت و همچنین فعالیت‌های بازرگانی در اقتصاد این شهر نقش دارند.بولاوایو دومین شهر مهم زیمبابوه و یکی از مراکز صنعتی و تجاری کشور است. این شهر در جنوب غربی کشور قرار دارد و از نظر حمل‌ونقل، صنایع و ارتباطات با مناطق پیرامونی اهمیت دارد. چیتونگویزا از شهرهای پرجمعیت زیمبابوه است و در نزدیکی هراره قرار دارد. ارتباط نزدیک این شهر با پایتخت موجب شده است که بخشی از جمعیت شاغل و فعالیت‌های مسکونی منطقهٔ شهری هراره در آن متمرکز شوند. موتاره در شرق زیمبابوه و نزدیک مرز موزامبیک واقع شده است. این شهر به‌دلیل موقعیت جغرافیایی خود در ارتباطات تجاری و حمل‌ونقل منطقه‌ای نقش دارد. گورو، کادوما، کِوِکوه و ماسوینگو از دیگر شهرهای مهم زیمبابوه هستند. فعالیت‌های اقتصادی این شهرها ترکیبی از تجارت، کشاورزی، صنایع و خدمات محلی را دربرمی‌گیرد.

گردشگری

گردشگری زیمبابوه به‌واسطهٔ آبشارها، پارک‌های ملی، حیات‌وحش و آثار تاریخی رونق دارد. این کشور از نظر طبیعت‌گردی و مشاهدهٔ جانوران وحشی، از مقاصد شناخته‌شدهٔ جنوب آفریقا محسوب می‌شود. آبشار ویکتوریا یکی از مهم‌ترین جاذبه‌های طبیعی زیمبابوه است. این آبشار در رود زامبزی و در مرز زیمبابوه و زامبیا قرار دارد و به‌دلیل حجم آب، ارتفاع و چشم‌انداز طبیعی خود شهرت جهانی دارد. آبشار ویکتوریا در فهرست میراث جهانی یونسکو به ثبت رسیده است. زیمبابوه بزرگ مجموعه‌ای از سازه‌های سنگی تاریخی در نزدیکی شهر ماسوینگو است. این مجموعه از مهم‌ترین آثار تمدن‌های آفریقایی در قرون میانه به‌شمار می‌رود و در سال ۱۹۸۶ میلادی در فهرست میراث جهانی یونسکو ثبت شد. بقایای دیوارهای سنگی و بناهای آن شواهد مهمی از معماری، سازمان اجتماعی و شبکه‌های تجاری منطقه در گذشته ارائه می‌کنند. پارک ملی هوانگه از بزرگ‌ترین مناطق حفاظت‌شدهٔ حیات‌وحش کشور است. این پارک زیستگاه گونه‌های متعددی از جانوران آفریقایی، از جمله فیل‌ها، شیرها و دیگر پستانداران بزرگ است و برای گردشگری حیات‌وحش اهمیت دارد. پارک ملی نیانگا در ارتفاعات شرقی کشور قرار دارد و به چشم‌اندازهای کوهستانی، آبشارها، رودخانه‌ها و پوشش گیاهی خود شناخته می‌شود. پارک ملی مانا پولز نیز در امتداد رود زامبزی واقع شده و از زیستگاه‌های مهم حیات‌وحش زیمبابوه است. تپه‌های ماتوبو از دیگر جاذبه‌های طبیعی و تاریخی کشور هستند. این منطقه به سازندهای سنگی، آثار باستانی و اهمیت فرهنگی خود شهرت دارد و در سال ۲۰۰۳ میلادی در فهرست میراث جهانی یونسکو ثبت شد.

مردم و فرهنگ

جمعیت زیمبابوه از گروه‌های قومی مختلف تشکیل شده است. شونا و ندبله از بزرگ‌ترین گروه‌های قومی کشور به‌شمار می‌روند. زبان شونا در میان بخش بزرگی از مردم رایج است و زبان ندبله نیز به‌ویژه در بخش‌هایی از جنوب غربی کشور کاربرد دارد. بر اساس قانون اساسی زیمبابوه، ۱۶ زبان در این کشور به‌عنوان زبان‌های رسمی شناخته شده‌اند: چوا، چیباروه، انگلیسی، کالانگا، کویسان، نامبیا، نداو، ندبله، شانگانی، شونا، زبان اشاره، سوتو، تونگا، تسوانا، وندا و خوسا. زبان انگلیسی در امور اداری، آموزش و ارتباطات رسمی کاربرد گسترده‌ای دارد.دین و باورهای مذهبی در زندگی اجتماعی مردم زیمبابوه جایگاه مهمی دارند. مسیحیت از ادیان اصلی کشور است و در کنار آن، باورها و سنت‌های بومی آفریقایی نیز در برخی جوامع حفظ شده‌اند. آیین‌های خانوادگی، مراسم ازدواج، موسیقی، رقص و سنت‌های محلی از عناصر مهم فرهنگ مردم هستند. موسیقی سنتی زیمبابوه به‌ویژه با ساز «امبیرا» (Mbira) شناخته می‌شود. این ساز که از خانوادهٔ سازهای تیغه‌ای و انگشتی است، در مراسم فرهنگی و آیینی کاربرد دارد. موسیقی و رقص‌های سنتی شونا و ندبله، صنایع‌دستی، مجسمه‌سازی و هنرهای چوبی نیز بخشی از میراث فرهنگی این کشور را تشکیل می‌دهند. فرهنگ زیمبابوه از تاریخ جوامع بومی، تجربهٔ استعمار، مبارزات استقلال‌طلبانه و ارتباط با کشورهای همسایه تأثیر پذیرفته است. جشن‌های ملی، به‌ویژه روز استقلال در ۱۸ آوریل، از مناسبت‌های مهم در تقویم عمومی کشور به‌شمار می‌روند.

جستارهای وابسته

پانویس

  1. ↑ تاریخ زیمباوه، وب‌سایت بورآلان.

منابع

برگرفته از «https://fa.wikivahdat.com/w/index.php?title=زیمبابوه&oldid=292629»