سوره فاطر
| سورۀ فاطر | |
|---|---|
 | |
 | |
| نامهای دیگر سوره | سورۀ ملائکه |
| شماره سوره | ۳۵ |
| محل نزول | مکه(مکی) |
| جزء | ۲۲ |
| تعداد آیات | ۴۵ |
سورۀ فاطر یا سورۀ ملائکه سی و پنجمین سوره و از سورههای مکی قرآن است که در جزء ۲۲ جای دارد. این سوره را از آن رو که با حمدالهی آغاز میشود، جزو سورههای حامدات دانستهاند. سورۀ فاطر از معاد، اوضاع و احوال قیامت و گرفتاری و پشیمانی کافران سخن میگوید و انسان را از فریب ظواهر دنیا و وسوسههای شیطان بر حذر میدارد. اشاره به برخی نعمتهای الهی، تاکید بر تلاوت قرآن، اقامه نماز و انفاق به عنوان تجارتهای بیزیان از دیگر موضوعات این سوره است.
در فضیلت تلاوت این سوره از پیامبر (صلّیالله علیه وآله) نقل شده هر کس سورۀ فاطر را بخواند، سه در از درهای بهشت در روز قیامت او را به سوی خود دعوت میکند تا از هر کدام که میخواهد وارد شود.
فاطر
- شکافنده؛
- آفریننده[۱].
مفهوم کلی سوره
- يادآوری مبدأ و معاد؛
- طرح رهبری پيامبر (صلّیالله علیه وآله)؛
- آفرينش فرشتگان به صورتهای مختلف؛
- مراحل آفرينش انسان[۲].
اسامی سوره
علت نامگذاری
- «سورۀ فاطر»؛ اين واژه در اولين آيۀ اين سوره به عنوان يکی از صفات خداوند جل شأنه آمده است.
- «سورۀ ملائکه»؛ به خاطر آمدن وصف و صفات ملائکه در آيۀ اول، این سوره به این نام عنوان شده است[۴].
تعداد آیات و کلمات و حروف
- سورۀ فاطر چهلوپنج آیه دارد[۵].
- سورۀ فاطر هفت صدوهفتاد دارد[۶]. (لازم به ذکر است اقوال در تعداد کلمات سورههای قرآن مختلف است)
- سورۀ فاطرسه هزاروصدوسی حرف دارد[۷].(لازم به ذکر است اقوال در تعداد حروف سورههای قرآن مختلف است)
اهداف و آموزهها
در سورۀ فاطر اهداف اساسی زير پیگيری میشود:
محتوا و موضوعات
محتوای آيات سورۀ فاطر را در پنج بخش میتوان خلاصه کرد.
- بخش مهمی از آيات اين سوره پيرامون نشانههای عظمت خداوند در عالم هستی و دلائل توحيد سخن میگويد؛
- بخش ديگری از آن از ربوبيت پروردگار و تدبير او نسبت به عموم جهان و خصوص انسان و خالقيت و رازقيت او و آفرينش انسان از خاک و مراحل تکامل او بحث میکند؛
- بخش ديگر پيرامون معاد و نتائج اعمال در آخرت و رحمت گسترده الهی در اين جهان و سنت تخلفناپذير او درباره مستکبران است؛
- قسمتی از آيات آن نيز اشاره به مساله رهبری انبيا و مبارزه پیگير و مستمرشان با دشمنان لجوج و سرسخت و دلداری پيامبر اسلام (صلّیالله علیه وآله) در اين زمينه میباشد؛
- سرانجام بخشی از آن بيان مواعظ و اندرزهای الهی در زمينههای مختلف است که مکمل بحثهای گذشته میباشد.
- بعضی از مفسران تمام اين سوره را در يک حلقه خلاصه کردهاند و آن مساله قاهريت خداوند در تمام زمينهها است[۹]. اين سخن گرچه با توجه به قسمت قابل توجهی از آيات سوره متناسب به نظر میرسد، ولی در عين حال وجود بخشهای مختلف ديگر را در اين سوره نمیتوان انکار کرد[۱۰].
فضائل، خواص و ثواب قرائت
ابیبنکعب از پيامبر (صلّیالله علیه وآله) روايت کرده که فرمود: «هر کس سوره ملائکه را قرائت کند روز قيامت سه در از درهای بهشت او را صدا میزند که از هر کدام از اين سه در که خواستی وارد شو[۱۱]».
محل و زمان نزول
- سورۀ فاطر در مکه بر پيامبر اسلام (صلّیالله علیه وآله) نازل شده است[۱۲].
- سورۀ فاطر بين هجرت به حبشه تا زمان معراج بر پيامبر (صلّیالله علیه وآله) نازل شده است[۱۳].
فضای نزول
فضای نزول سورۀ فاطر همچون برخی از سورههای مکی اعتقادی است و بیشتر در مقابل جبههگیریها و شبهافکنیهای مشرکان مکه نازل شده است. زیرا که بیش از نصف سوره در مورد توحید خداوند متعال و تدبیر و اداره کننده امور دنیاست و همچنین مسأله نبوت و معاد نیز از مسائلی بود که در آن روز بیشترین بحثها پیرامون آنها بوده است و خداوند در این سوره به آنها پرداخته است.
ویژگیها
- سورۀ فاطر یکی از پنج سورهای است که با عبارت «الحمدلله» آغاز شده است این سورهها عبارتند از فاتحه، انعام، کهف، سبأ، فاطر که همه آنها جزو سور مکی هستند.
- همچنین سورۀ فاطر از سور مثانی میباشد مثانی سورههایی هستند که بعد از سور مئین قرار گرفتهاند و زیر صد آیه دارند مانند اینکه سور مئین مبادی باشند و توالی آن مثانی آن فرض شدهاند[۱۴].
- سورههای مثانی عبارتند از: احزاب و حجّ و قصص و نمل و نور و انفال و مریم و عنکبوت و روم و یس و فرقان و حجر و رعد و سبأ و فاطر و إبراهیم و ص و محمد و لقمان و زمر[۱۵].
- روايتی است که از رسول خدا (صلّیالله علیه وآله) نقل شده که فرمود: خداوند هفت سوره طوال را به جای تورات و سورههای مئين را به جای انجيل و سورههای مثانی را به جای زبور به من داد و پروردگارم مرا با دادن سورههای مفصل فزونی بخشيد[۱۶].
- بعضی از مفسران تمام سوره فاطر را در يک حلقه خلاصه کردهاند و آن مسالۀ قاهريت خداوند در تمام زمينههاست[۱۷].
جستارهای وابسته
پانویس
- ↑ قاموس قرآن، ج 5، ص 193.
- ↑ تفسير قرآن مهر، ج 17، ص 21.
- ↑ همان، ص 85.
- ↑ همان.
- ↑ التفسير الكبير: تفسير القرآن العظيم (الطبرانی)، ج 5، ص252.
- ↑ اللباب فی علوم الكتاب، ج 16، ص97.
- ↑ همان.
- ↑ تفسير قرآن مهر، ج 17، ص 86.
- ↑ تفسير «فی ظلالالقرآن» آغاز سوره فاطر.
- ↑ تفسير نمونه، ج 18، ص 162-161.
- ↑ ترجمه تفسير مجمعالبيان، ج 20، ص 299.
- ↑ همان.
- ↑ تفسير قرآن مهر، ج 17، ص 85.
- ↑ زاد المسير فی علم التفسير، ج 4، ص 141.
- ↑ التمهید في علوم القرآن، ج1، ص 313.
- ↑ جامع البيان فی تفسير القرآن، ج 1، ص 34.
- ↑ تفسير نمونه، ج 18، ص 162 به نقل از تفسير" فی ظلال" آغاز سوره فاطر.
منابع
- سوره فاطر، تاریخ درج مطلب: بیتا، تاریخ مشاهدۀ مطلب: ۱۲ شهریورماه ۱۴۰۱ ش.
