اصحاب الرأی

اصحاب‌الرای
نام	اصحاب الرای
موسس	پیروان ابوحنیفه
عقیده	عمل به رای و قیاس

اصحاب‌الرأی، عنوان‌ پیروان‌ یکی‌ از دو گرایش‌ اصلی‌ در فقه‌ سده‌های‌ نخستین‌ اسلامی‌ است که‌ مروج‌ کاربرد شیوه‌های‌ اجتهاد‌الرأی‌ در استنباط فقهی‌ بوده‌اند. در تاریخ‌ فقه‌، فقهای‌ سرزمین‌ عراق به‌ ویژه‌ فقیه‌ کوفی‌ ابوحنیفه‌ به‌ عنوان‌ نماد این‌ گرایش‌ شناخته‌ شده‌اند.

شاخص این گرایش

آنچه در تاریخ‌ فقه‌ مسبوق است، فقهای سرزمین‌ عراق‌، خصوصا ابوحنیفه، به‌ عنوان‌ شاخص این‌ گرایش‌ معرفی شده‌اند.

تاریخچه

همانطور که بیان شد، اصحاب‌الرأی از پیروان ابوحنیفه نعمان‌ بن‌ ثابت بن المرزبان الکوفی الفارسی هستند. او در فقه کتاب‌هایی تصنیف کرد و شاگردانی مثل ابویوسف قاضی، محمد‌ بن‌ الحسن شیبانی، زفر بن هذیل و ابومطیع بلخی پرورش داد. ایمان از نگاه ابوحنیفه، اقرار به زبان و تصدیق به دل است. این گروه، «قیاس» و «استحسان» و «اجتهاد» را جایز می‌دانند. فقهای خراسان که از اصحاب ابوحنیفه‌‏اند، هماهنگ با اصول مذهب سنت و جماعت هستند، اما بعضی از فقهای عراق در اصول مذهب گرایش معتزلی دارند با این‌حال در فروع مذهب با ابوحنیفه هستند.

عقاید

اصحاب رأی مطابق با فهم خود به قیاس عمل می‌کردند. آنها پس از رحلت پیامبر اکرم (صلّی‌الله علیه و آله) از اهل‌بیت او فاصله گرفتند و خود را از سرچشمۀ معارف اسلامی محروم کردند. این افراد برای یافتن پاسخ مسائل مورد نیاز، به قرآن و احادیث نقل شده از پیامبر (صلّی‌الله علیه و آله) مراجعه می‌کردند و اگر به دلیلی دست نمی‌یافتند، به رأی شخصی خود عمل می‌کردند و آن را به حساب اسلام می‌گذاشتند و این روش را «اجتهاد» می‌نامیدند،، هر چند در این مسیر دچار اشتباهات و خطاهایی می‌شدند، ولی با عنوان اجتهاد آن را توجیه می‌کردند. مثلاً ابن‌تیمیه که به بسیاری از خطاهای صحابه اعتراف می‌کند، آنها را از موارد اجتهاد می‌داند و برای این افراد عذرتراشی می‌کند.

جستارهای وابسته

• قرآن
• احادیث
• ابوحنیفه
• عراق
• اجتهاد

منابع

• دانش‌نامه بزرگ اسلامی، تاریخ درج مطلب: بی‌تا، تاریخ مشاهدۀ مطلب: 8 بهمن‌ماه 1404 ش.

• ابن‌تیمیه حرّانی، منهاج السنة النبویة، قاهره، انتشارات مکتبة ابن تیمیه، چ دوم، سال ۱۴۰۹ ق، تاریخ درج مطلب: بی‌تا، تاریخ مشاهدۀ مطلب: 8 بهمن‌ماه 1404 ش.

• محمدجواد مشکور، فرهنگ فرق اسلامی، مشهد، انتشارات آستان قدس رضوی، سال 1372 ش، چ دوم دانش‌نامه بزرگ اسلامی، تاریخ درج مطلب: بی‌تا، تاریخ مشاهدۀ مطلب: 8 بهمن‌ماه 1404 ش.