ضراریه
| ضراریه | |
|---|---|
 | |
| موسس | ضرار بن عمرو کوفی |
| عقیده | 1. ضرار بن عمرو همه افعال را آفریده خداوند میدانست و علاوه معتقد بود بود که انسان قبل از انجام فعل، حین آن و پس از آن، بر انجام فعل مستطیع و تواناست. به تعبیر دیگر، قدرت بر انجام فعل به طور ذاتی در درون انسان قرار دارد و اینطور نیست که فقط حین انجام فعل صاحب قدرت شود. وی این سخن را نیز اضافه میکرد که انسان غیر از حواس پنجگانه، حس ششمی هم دارد که در روز قیامت خداوند را با آن حس میبیند و ماهیت او را در مییابد.2. به عقیده ضرار، امامت غیر قرشی جایز است. 3.ضراریه معقتد بودند که پس از رسول خدا صلوات الله علیه، «حجت» منحصر به «اجماع» است و آنچه در باره احکام دین از اخبار آحاد منقول شده است را جایز نمیشمرند. |
ضراریه، پیروان ضرار بن عمرو کوفی بودند.
شرح حال
ضرار بن عمرو غطفانی ضبّی کوفی، قاضی (م حدود 230 ه.ق) از فقها و از سران معتزله بوده که بعدا به جبریه گرویده و فرقه ضراریه به او منسوب است[۱][۲]. ضرار از شاگردان و اصل بن عطا بود و در ادامه با وی مخالفت کرد[۳] و به جبریه گروید[۴]. ابن تیمیه ضراریه را از جَهمیه به حساب آورده است[۵]. احمد بن یحیی بن مرتضی و ابوالقاسم بلخی نیز ایشان را از زمره مجبّره شمرده اند[۶][۷][۸].
عقاید
ضرار بن عمرو همه افعال را آفریده خداوند میدانست و اختیار و استطاعت را پیش از فعل، همراه با فعل و پس از فعل جایز میشمرد و میگفت: انسان غیر از حواس پنجگانه، حس ششمی هم دارد که در روز قیامت خداوند را با آن حس میبیند و ماهیت او را در مییابد. این فرقه معتقدند که پس از رسول خدا صلوات الله علیه، «حجت» منحصر به «اجماع» است و به اخبار منقول شده از طریق آحاد، اعتنا نمیکردند. به عقیده ضرار، امامت فرد غیر قرشی جایز است و اگر قرشی و نبطی هر دو مدعی امامت باشند، امامت نبطی را بر قرشی برتری میدهد و میگوید که چون پیروان نبطی کمترند، پس اگر امامشان با شرع مخالفت کند، او را میتوان آسانتر خلع کرد. حفص الفرد از بزرگان «مجبره» که کنیهاش ابوعمر و اهل مصر بود، این عقیده را که در قیامت میتوان با حس ششم خدا را مشاهده کرد، از ضرار بن عمرو گرفته است. مقریزی در کتاب «الخطط» این فرقه را تحت عنوان مجبره که همان «جبریه» و مخالفان «قدریه» باشند آورده است و میگوید آنان کسانی بودند که در نفی استطاعت و توانایی از بندگان خدا در افعالشان زیادهروی کردند[۹]. ضرار بن عمرو همچنین در ایمان عموم مسلمانان شک داشته و معتقد بود که ما نمیدانیم شاید در باطن آنان، شرک و کفر باشد[۱۰][۱۱][۱۲][۱۳][۱۴][۱۵]. ضرار بن عمرو همچنین معتقد بود که: گرمای آتش، سرمای برف، چربی زیتون، شیرینی عسل و خون در عروق، ذاتی آن نیست، ولی خداوند آنها را هنگام لمس کردن، چشیدن و بریدن، خلق میکند[۱۶][۱۷].
آثار
ضرار آثار بسیاری از خود بر جای گذاشت که نام برخی از آن عبارت است از: الرّد علی المشبهه، الرّد علی الملحدین، الرّد علی اهل الملل، کتاب فی أنّ الاسماء لا تقاس، الرّد علی الواقفة و الجهمیة و الغیلانیه، رساله الصوفیین و ...[۱۸].
سر انجام
نقل شده است که احمد بن حنبل نزد سعید بن عبدالرحمان قاضی به انحراف ضرار شهادت داد، از اینرو، سعید فرمان قتل وی را صادر کرد، اما ضرار برای حفظ جانش، به یحیی بن خالد برمکی پناه برد[۱۹][۲۰][۲۱]. ضرار در حدود سال 230 هجری قمری[۲۲] و در نود سالگی درگذشت[۲۳].
جستارهای وابسته
پانویس
- ↑ ابنحزم، جمهرة انساب العرب، ص 249.
- ↑ محمد بن احمد ذهبی، سير أعلام النبلاء، ج 10، ص 544.
- ↑ محمدجواد مشکور، فرهنگ فرق اسلامی، مشهد، انتشارات آستان قدس رضوی، سال 1372 ش، چ دوم، ص 323، با ویرایش و اصلاح عبارات
- ↑ .سید مرتضی، رسائل المرتضی، ج 2, ص 182.
- ↑ ابن تیمیه، الرسالة البعلبکیة، ص 391.
- ↑ ابوالقاسم بلخی، بیانالادیان، ص 85.
- ↑ تقیالدین ابی العباس مقریزی، المواعظ و الاعتبار بذکر الخطط و الآثار، ج 2، ص 349.
- ↑ احمد بن یحیی بن مرتضی، المنیة و الامل فی شرح الملل و النحل، ص 34.
- ↑ محمدجواد مشکور، فرهنگ فرق اسلامی، مشهد، انتشارات آستان قدس رضوی، سال 1372 ش، چ دوم، ص 324، با ویرایش و اصلاح در عبارات.
- ↑ مطهر بن طاهر مقدسی، البدء و التاریخ، ج 5، ص .146
- ↑ شهفور بن طاهر اسفرایینی، التبصیر فی الدین، ص 105.
- ↑ عبدالقاهر بن طاهر بغدادی، الفرق بین الفرق.
- ↑ ابوالحسن اشعری، مقالات الاسلامیین و اختلاف المصلین، ج 1، ص 339.
- ↑ محمد بن عبدالکریم شهرستانی، الملل و النحل، ج 1، ص 82.
- ↑ تقیالدین ابی العباس مقریزی، المواعظ و الاعتبار بذکر الخطط و الآثار، ج 2، ص 343.
- ↑ محمدجواد مشکور، فرهنگ فرق اسلامی، مشهد، انتشارات آستان قدس رضوی، سال 1372 ش، چ دوم، ص 324، با ویرایش و اصلاح در عبارات.
- ↑ محمد بن احمد ذهبی، تاريخ الاسلام و وفیات المشاهير و الأعلام، ج 16، ص 475.
- ↑ ابنندیم، الفهرست، ص ۲۱۵.
- ↑ ابن حجر عسقلانی، لسان المیزان، ج 3، ص 203.
- ↑ شمسالدین ذهبی، میزان الاعتدال، ج 2، ص 328.
- ↑ خیرالدین زرکلی، الأعلام، ج 3، ص 215.
- ↑ خلیل بن ایبک صفدی، الوافی بالوفیات، ج 16، ص 210.
- ↑ ابن حزم اندلسی، همان، ص 249.
منابع
- ابنحزم اندلسی، جمهرة انساب العرب، تاریخ درج مطلب: بیتا، تاریخ مشاهدۀ مطلب: 1 تیرماه 1405 ش.
- محمد بن احمد ذهبی، سير أعلام النبلاء، تاریخ درج مطلب: بیتا، تاریخ مشاهدۀ مطلب: 1 تیرماه 1405 ش.
- محمدجواد مشکور، فرهنگ فرق اسلامی، مشهد، انتشارات آستان قدس رضوی، سال 1372 ش، چ دوم، تاریخ درج مطلب: بیتا، تاریخ مشاهدۀ مطلب: 1 تیرماه 1405 ش.
- سید مرتضی، رسائل المرتضی، تاریخ درج مطلب: بیتا، تاریخ مشاهدۀ مطلب: 1 تیرماه 1405 ش.
- ابن تیمیه، الرسالة البعلبکیة، تاریخ درج مطلب: بیتا، تاریخ مشاهدۀ مطلب: 1 تیرماه 1405 ش.
- ابوالقاسم بلخی، بیانالادیان، تاریخ درج مطلب: بیتا، تاریخ مشاهدۀ مطلب: 1 تیرماه 1405 ش.
- تقیالدین ابی العباس مقریزی، المواعظ و الاعتبار بذکر الخطط و الآثار، تاریخ درج مطلب: بیتا، تاریخ مشاهدۀ مطلب: 1 تیرماه 1405 ش.
- احمد بن یحیی بن مرتضی، المنیة و الامل فی شرح الملل و النحل، تاریخ درج مطلب: بیتا، تاریخ مشاهدۀ مطلب: 1 تیرماه 1405 ش.
- مطهر بن طاهر مقدسی، البدء و التاریخ، تاریخ درج مطلب: بیتا، تاریخ مشاهدۀ مطلب: 1 تیرماه 1405 ش.
- شهفور بن طاهر اسفرایینی، التبصیر فی الدین، تاریخ درج مطلب: بیتا، تاریخ مشاهدۀ مطلب: 1 تیرماه 1405 ش.
- عبدالقاهر بن طاهر بغدادی، الفرق بین الفرق، تاریخ درج مطلب: بیتا، تاریخ مشاهدۀ مطلب: 1 تیرماه 1405 ش.
- ابوالحسن اشعری، مقالات الاسلامیین و اختلاف المصلین، تاریخ درج مطلب: بیتا، تاریخ مشاهدۀ مطلب: 1 تیرماه 1405 ش.
- محمد بن عبدالکریم شهرستانی، الملل و النحل، تاریخ درج مطلب: بیتا، تاریخ مشاهدۀ مطلب: 1 تیرماه 1405 ش.
- تقیالدین ابی العباس مقریزی، المواعظ و الاعتبار بذکر الخطط و الآثار، تاریخ درج مطلب: بیتا، تاریخ مشاهدۀ مطلب: 1 تیرماه 1405 ش.
- محمد بن احمد ذهبی، تاريخ الاسلام و وفیات المشاهير و الأعلام، تاریخ درج مطلب: بیتا، تاریخ مشاهدۀ مطلب: 1 تیرماه 1405 ش.
- ابنندیم، الفهرست، تاریخ درج مطلب: بیتا، تاریخ مشاهدۀ مطلب: 1 تیرماه 1405 ش.
- ابن حجر عسقلانی، لسان المیزان، تاریخ درج مطلب: بیتا، تاریخ مشاهدۀ مطلب: 1 تیرماه 1405 ش.
- شمسالدین ذهبی، میزان الاعتدال، تاریخ درج مطلب: بیتا، تاریخ مشاهدۀ مطلب: 1 تیرماه 1405 ش.
- خیرالدین زرکلی، الأعلام، تاریخ درج مطلب: بیتا، تاریخ مشاهدۀ مطلب: 1 تیرماه 1405 ش.
- خلیل بن ایبک صفدی، الوافی بالوفیات، تاریخ درج مطلب: بیتا، تاریخ مشاهدۀ مطلب: 1 تیرماه 1405 ش.
