خشبیه
| خشبیه | |
|---|---|
 | |
| نام | خشبیه |
| موسس | سرخاب طبری |
| عقیده | 1. معتقد به بداء. 2. خونخواه امام حسین |
خشبیه، یا سرخابیه، از پیروان شخصی به نام سرخاب طبری از فرقه زیدیه بودند که پس از مختار بن ابیعبید ثقفی ظهور کردند.
تاریخچه
این فرقه در زمان هشام بن عبدالملک و پس از شهادت زید بن علی بن الحسین به پا خواستند و به وجه دیگر گفتهاند که: ما همراه با امام معصوم هستیم و با شمشیر میجنگیم و چون امام معصوم در این عصر حضور ندارد، پس تا آمدن وی اسلحه ما چوب است و با آن نبرد خواهیم کرد[۱][۲][۳][۴][۵].
وجه تسمیه
نقلها در چرایی نام این فرقه به خشبیه متفاوت است. در برخی از نقلها آمده است که خشبیه چون سلاحی جز خشب (چوب) نداشتند، از اینجهت به آنان خشبیه گفتهاند، اما ابنتیمیه در «منهاج السنة» نوشته است: چون زید را به دار آویختند، گروهی از پیروان او شبها به دیدار چوبه دار میرفتند و از اینجهت ایشان را «خشبیه» خواندهاند[۶]. در برخی دیگر از نقلها آمده است که نام خشبیه برگرفته از کرسی چوبیای است که منتسب به حضرت علی (علیهالسّلام) بوده و یاران مختار بهدلیل تقدس، آن را با خود حمل میکردند[۷].
عدهای نیز گفتهاند چون سلاح اصلی یاران مختار یا ابراهیم بن مالک از چوب (خَشَب) بوده، خشبیه نامیده شدهاند[۸][۹][۱۰][۱۱] و باز گفته شده است که بعضی از علاقهمندان زید بن علی، چوبه دار او را حفظ کردند[۱۲]و یا اینکه چون زیدیان هنگام جنگ با چوب میجنگیدند، به خشبیه معروف شدند[۱۳].
عقاید
خشبیه به بداء معتقد بودند[۱۴][۱۵]. این فرقه به خونخواهی امام حسین (علیهالسّلام)، در جنگها شعار یا لثارات الحسین سر میدادند[۱۶] ابن عبدربّه، به همین دلیل، یاران ابراهیم بن مالک اشتر را حسینیه (نام دیگر خشبیه) نامیده است[۱۷].
سرنوشت
خشبیه در سال ۶۷ هجری قمری در زمان حمله مصعب بن زبیر به کوفه، در حالی که حدود ۶۰۰۰ یا ۷۰۰۰ نفر بودند در محاصره نیروهای او قرار گرفتند و مصعب ابتدا به آنان امان داد تا تسلیم شوند و هنگامی که تسلیم شدند، همه آنها را به قتل رساند[۱۸].
پس از قتل مختار، ۲۰۰۰ نفر از یاران وی (بازماندگان خشبیان) در نَصیبَین به عبدالملک بن مروان پیوستند[۱۹]. حسن بن محمد بن حنفیه بعد از کشته شدن مختار، میان گروهی از خشبیان نصیبین رفت و ریاست آنان را بر عهده گرفت. مسلم بن اسیر (از یاران عبدالله بن زبیر) از موصل به جنگ آنان رفت و پس از شکست دادن آنها، حسن را دستگیر کرد و نزد عبدالله بن زبیر فرستاد[۲۰]. پس از این واقعه، مُهَلَّب بن ابیصُفْرَه که مدتی از یاران عبدالله بن زبیر بود و سپس از سرداران اموی گردید، با خشبیان نصیبین -که تحت فرماندهی ابوقارب یزید بن بیصَخْر بودند- جنگید و آنان را شکست داد[۲۱]. در ادامه، یاران مختار و قائلان به امامت محمد بن حنفیه، کیسانیه نامیده شدند[۲۲].
جستارهای وابسته
پانویس
- ↑ محمدجواد مشکور، فرهنگ فرق اسلامی، مشهد، انتشارات آستان قدس رضوی، سال 1372 ش، چ دوم، ص 181، با ویرایش اندک.
- ↑ ابوعبدالله خوارزمی، مفاتیح العلوم، ص 21.
- ↑ ابوالمعالی حسینی علوی، بیان الادیان، با تصحیح عباس اقبال آشتیانی، تهران، سال 1312 ش، ص 157.
- ↑ ابنتیمیة، منهاج السنة، ج 1، ص 8.
- ↑ شاه عبدالعزیز دهلوی، تحفه اثنیعشریة، چاپ سنگی سال 1896 م، ص 15.
- ↑ محمدجواد مشکور، فرهنگ فرق اسلامی، مشهد، انتشارات آستان قدس رضوی، سال 1372 ش، چ دوم، ص 181، با ویرایش اندک.
- ↑ محمد بن جریر طبری، تاریخ طبری، بیروت، ج ۶، ص ۸۱.
- ↑ احمد بن یحیی بلاذری، انساب الاشراف، دمشق، انتشارات محمود فردوس عظم، سال 2000 م، ج ۶، ص ۵۷.
- ↑ ابنقتیبه دینوری، المعارف، انتشارات ثروت عکاشه، سال 1960 م، ص 622 .
- ↑ ابوعلی احمد بن عمر ابنرسته، الاعلاق النفیسة، لیدن، انتشارات دخویه، سال ۱۸۹۱ م، ص 218.
- ↑ مطهر بن طاهر مقدسی، البدء و التاریخ، پاریس، انتشارات کلمان هوار، سال ۱۸۹۹ م، ج ۵ ، ص۱۳۳.
- ↑ ابراهیم بن اسحاق حربی، غریب الحدیث، انتشارات سلیمان بن ابراهیم بن محمد العایب، بیجا، سال 1405 ق، ج ۲، ص ۵۴۵.
- ↑ همان.
- ↑ عبدالقاهر بن طاهر بغدادی، الفرق بین الفرق، قاهره، انتشارات کوثری، سال 1367 ق، ج ۱، ص ۳۴.
- ↑ نشوان بن سعید الحمیری، الحور العین، تهران، انتشارات کمال مصطفی، سال 1972 م، ج ۱، ص ۲۷۴.
- ↑ محمد بن جریر طبری، تاریخ طبری، بیروت، ج ۶، ص ۷۶.
- ↑ همان، ج ۲، ص ۲۴۹.
- ↑ همان، ج ۶، ص ۹۳، ۱۱۶
- ↑ علی بن حسین مسعودی، مروج الذهب، بیروت، ج ۳، ص ۳۰۷.
- ↑ محمد بن احمد ذهبی، حوادث و وفیات، سال 1418 ق، ص 334.
- ↑ ابوالفرج اصفهانی، الاغانی، ج ۶، ص۵۰، ج ۷، ص ۷۷.
- ↑ علی بن حسین مسعودی، مروج الذهب، بیروت، ج ۳، ص ۲۷۶.
منابع
- محمدجواد مشکور، فرهنگ فرق اسلامی، مشهد، انتشارات آستان قدس رضوی، سال 1372 ش، چ دوم، تاریخ درج مطلب: بیتا، تاریخ مشاهدۀ مطلب: 19 فروردینماه 1405 ش.
- ابوعبدالله خوارزمی، مفاتیح العلوم، تاریخ درج مطلب: بیتا، تاریخ مشاهدۀ مطلب: 19 فروردینماه 1405 ش.
- ابوالمعالی حسینی علوی، بیان الادیان، با تصحیح عباس اقبال آشتیانی، تهران، سال 1312 ش، تاریخ درج مطلب: بیتا، تاریخ مشاهدۀ مطلب: 19 فروردینماه 1405 ش.
- ابنتیمیة، منهاج السنة، تاریخ درج مطلب: بیتا، تاریخ مشاهدۀ مطلب: 19 فروردینماه 1405 ش.
- شاه عبدالعزیز دهلوی، تحفه اثنیعشریة، چاپ سنگی سال 1896 م، تاریخ درج مطلب: بیتا، تاریخ مشاهدۀ مطلب: 19 فروردینماه 1405 ش.
- محمد بن جریر طبری، تاریخ طبری، بیروت، تاریخ درج مطلب: بیتا، تاریخ مشاهدۀ مطلب: 19 فروردینماه 1405 ش.
- احمد بن یحیی بلاذری، انساب الاشراف، دمشق، انتشارات محمود فردوس عظم، سال 2000 م، تاریخ درج مطلب: بیتا، تاریخ مشاهدۀ مطلب: 19 فروردینماه 1405 ش.
- ابنقتیبه دینوری، المعارف، انتشارات ثروت عکاشه، سال 1960 م، تاریخ درج مطلب: بیتا، تاریخ مشاهدۀ مطلب: 19 فروردینماه 1405 ش.
- ابوعلی احمد بن عمر ابنرسته، الاعلاق النفیسة، لیدن، انتشارات دخویه، سال ۱۸۹۱ م، تاریخ درج مطلب: بیتا، تاریخ مشاهدۀ مطلب: 19 فروردینماه 1405 ش.
- مطهر بن طاهر مقدسی، البدء و التاریخ، پاریس، انتشارات کلمان هوار، سال ۱۸۹۹ م، تاریخ درج مطلب: بیتا، تاریخ مشاهدۀ مطلب: 19 فروردینماه 1405 ش.
- ابراهیم بن اسحاق حربی، غریب الحدیث، انتشارات سلیمان بن ابراهیم بن محمد العایب، بیجا، سال 1405 ق، تاریخ درج مطلب: بیتا، تاریخ مشاهدۀ مطلب: 19 فروردینماه 1405 ش.
- عبدالقاهر بن طاهر بغدادی، الفرق بین الفرق، قاهره، انتشارات کوثری، سال 1367 ق، تاریخ درج مطلب: بیتا، تاریخ مشاهدۀ مطلب: 19 فروردینماه 1405 ش.
- نشوان بن سعید الحمیری، الحور العین، تهران، انتشارات کمال مصطفی، سال 1972 م، تاریخ درج مطلب: بیتا، تاریخ مشاهدۀ مطلب: 19 فروردینماه 1405 ش.
- علی بن حسین مسعودی، مروج الذهب، بیروت، تاریخ درج مطلب: بیتا، تاریخ مشاهدۀ مطلب: 19 فروردینماه 1405 ش.
- محمد بن احمد ذهبی، حوادث و وفیات، سال 1418 ق، تاریخ درج مطلب: بیتا، تاریخ مشاهدۀ مطلب: 19 فروردینماه 1405 ش.
- ابوالفرج اصفهانی، الاغانی، تاریخ درج مطلب: بیتا، تاریخ مشاهدۀ مطلب: 19 فروردینماه 1405 ش.
