جناحیه
| جناحیه | |
|---|---|
 | |
| نام | جناحیه |
| موسس | عبداللّه بن معاویة بن عبداللّه بن جعفر |
| عقیده | 1. اعتقاد به تناسخ. 2. ابدی بودن جهان. 3. نفی بهشت و جهنم. 4. ادعای الوهیت درباره موسس. 5. اباحهگری در احکام دین |
جناحیه، پیروان عبداللّه بن معاویة بن عبداللّه بن جعفر بن ابوطالب ملقّب به ذوالجناحین (صاحب دو بال) بودند.
وجه تسمیه
چون جدّ عبدالله بن معاویه، جعفر بن ابیطالب ملقب به ذوالجناحین بوده است، این فرقه را جناحیه خواندهاند[۱][۲][۳].
تاریخچه پیدایش
در نحوه پیدایش این فرقه، دیدگاههای گوناگونی مطرح شده است که تنها به دو دیدگاه اشاره میشود.
نظر عبدالقادر بغدادی
عبدالقادر بغدادی معتقد بود که وقتی مُغیریه (پیروان مغیرة بن سعید از غالیان قرن دوم) از وی تبرّی جستند و در طلب امام از کوفه به مدینه رفتند، در آنجا با عبداللّه بن معاویه برخورد کردند. عبداللّه با این ادعا که بعد از علی (علیهالسّلام)، کسانی که از نسل او هستند، باید امامت را بر عهده بگیرند، آنان را به سوی خود دعوت کرد، آنان نیز با او بیعت کردند و به کوفه بازگشتند[۴].
نظر نوبختی و سعدبنعبدالله
حسن بن موسی نوبختی و سعد بن عبدالله معتقد بودند که پس از درگذشت ابوهاشم، گروهی از پیروانش قائل شدند که وی عبداللّه بن معاویه را وصی و امام پس از خود معرفی کرده، اما چون عبداللّه هنگام وفات وی کودک بوده، ابوهاشم این راز را به صالح بن مدرک گفته است تا زمانی که عبداللّه بالغ شد، وی را از آن راز آگاه کند[۵][۶].
عقاید
جناحیه عبدالله بن معاویه را امام میدانستند و معتقد بودند که علم چون علف در دل او میروید و او را خدا و مظهر رسولالله میدانستند و از اباحیه به شمار میرفتند[۷] [۸]. آنان همچنین به حلول و تناسخ معتقد بودند و میگفتند ارواح از بدنی به بدنی دیگر منتقل میشوند. به باور آنان، روح خدا در آدم حلول کرد و از او به دیگر پیامبران رسید تا به حضرت رسول (صلّیالله علیه وآله)، سپس در علی و فرزندانش حسنین سلام الله علیهما و محمد بن حنفیه و از محمد بنحنفیه در فرزندش ابوهاشم و از او در عبداللّه بن معاویه حلول کرد[۹][۱۰][۱۱][۱۲].
همچنین معتقد بودند که ارواح یاران پیامبر (صلّیالله علیه وآله) در بدن ایشان جای گرفته است و ازاینرو، نام آنها را بر خویش مینهادند[۱۳][۱۴]. بر همین اساس، اعتقاد به فناناپذیری جهان، نفی معاد و بهشت و دوزخ و منحصر دانستن ثواب و عقاب به زندگی دنیوی، از اعتقادات ایشان شمرده شده است. موسس این فرقه نیز ادعای نبوت و در عینحال الوهیت میکرد[۱۵].
جناحیه درباره آخرت معتقد بودند که آخرت همان آسمان است و کسانی که عمل صالح انجام دادهاند، به آسمان میروند و زمین نیز برای بدکاران جای عذاب خواهد بود[۱۶][۱۷][۱۸][۱۹][۲۰].
همچنین معتقد بودند که با تأویل آیه: 
لَیسَ عَلَیالَّذینَ امَنُوا و عَمِلُوا الصّالِحاتِ جُناحٌ فیما طَعِمُوا [مائده–93] 
محرماتی چون گوشتِ مردار، خوردن شراب، انجام زنا و لواط، حلال است و آیه مذکور را ناسخ آیه سوم سوره مائده میدانستند[۲۱][۲۲][۲۳].
جناحیه قایل به وجوب عبادات نبودند، بلکه برای عبادات و محرمات، مصادیقی ذکر کردند مثلا گفتند که عباداتی چون نماز، روزه و حجّ همان اشخاصی هستند که دوستی آنها واجب است و آن افراد اهلبیت (علیهمالسّلام) هستند و مقصود از محرمات در قرآن، کنایه از قومی است که کینه و نفرت از آنان واجب است[۲۴].
جستارهای وابسته
پانویس
- ↑ جمعی از نویسندگان، دانشنامه جهان اسلام، ج 10، ص 832.
- ↑ ابوالحسن اشعری، مقالات الاسلامیین و اختلاف المصلّین، انتشارات هلموتریتر، ویسبادن، سال ۱۹۸۰ م، ج ۱، ص ۶.
- ↑ میرسیدشریف جرجانی، التعریفات، بیروت، انتشارات عبدالرحمن عمیره، سال 1407 ق، ج ۱، ص ۱۱۱.
- ↑ عبدالقاهر بن طاهر بغدادی، الفرق بینالفرق، بیروت، انتشارات دارالمعرفة، بیتا، ج ۱، ص ۲۴۵ـ۲۴۶.
- ↑ حسن بن موسی نوبختی، فرق الشیعة، ص ۳۲.
- ↑ سعد بن عبداللّه اشعری قمی، المقالات و الفرق، با کوشش محمدجواد مشکور، تهران، سال 1361 ش، ج ۱، ص ۳۹.
- ↑ محمدجواد مشکور، فرهنگ فرق اسلامی، مشهد، انتشارات آستان قدس رضوی، سال 1372 ش، چ دوم.
- ↑ تقیالدین مقریزی، المواعظ و الاعتبار بذکر الخطط و الآثار، ج 4، ص 176.
- ↑ سعد بن عبداللّه اشعری قمی، المقالات و الفرق، با کوشش محمدجواد مشکور، تهران، سال 1361 ش، ج ۱، ص ۴۲.
- ↑ عبدالقاهر بن طاهر بغدادی، الفرق بینالفرق، بیروت، انتشارات دارالمعرفة، ج ۱، ص ۲۵۵.
- ↑ عبدالکریم شهرستانی، الملل و النحل، قاهره، چاپ افست، بیروت، بیتا، ج ۱، ص ۲۴۴.
- ↑ نشوانبنسعید الحمیری، الحورالعین، انتشارات کمال مصطفی، چاپ افست تهران، سال 1972 م، ج ۱، ص ۱۶۱.
- ↑ سعد بن عبداللّه اشعری قمی، المقالات و الفرق، با کوشش محمدجواد مشکور، تهران، سال 1361 ش، ج ۱، ص ۴۸.
- ↑ حسن بن موسی نوبختی، فرق الشیعة، ص 39.
- ↑ عبدالکریم شهرستانی، الملل و النحل، قاهره، انتشارات احمد فهمی، چاپ افست بیروت، بیتا، ج ۱، ص ۲۴۴.
- ↑ سعد بن عبداللّه اشعری قمی،المقالات و الفرق، با کوشش محمدجواد مشکور، تهران، سال 1361 ش، ج ۱، ص ۴۱.
- ↑ ابوالحسن اشعری، مقالات الاسلامیین و اختلاف المصلّین، انتشارات هلموت ریتر، ویسبادن، سال 1980 م، ج ۱، ص ۶.
- ↑ عبدالقاهر بنطاهر بغدادی، الفرق بین الفرق، بیروت، انتشارات دار المعرفة، بی تا، ج ۱، ص ۲۴۶.
- ↑ عبدالکریم شهرستانی، الملل و النحل، قاهره، انتشارات احمد فهمی، چاپ افست بیروت، بیتا، ج ۱، ص ۲۴۴
- ↑ نشوان بن سعید الحمیری، الحور العین، انتشارات کمال مصطفی، چاپ افست تهران، سال 1972 م، ج ۱، ص ۱۶۱.
- ↑ سعد بن عبداللّه اشعری قمی، المقالات و الفرق، با کوشش محمدجواد مشکور، تهران، سال 1361 ش، ج ۱، ص ۳۹ ص ۴۲.
- ↑ عبدالقاهر بن طاهر بغدادی،الفرق بین الفرق، بیروت، انتشارات دار المعرفة، بی تا، ج ۱، ص ۲۴۶
- ↑ نشوان بن سعید الحمیری، الحور العین، انتشارات کمال مصطفی، چاپ افست تهران، سال 1972 م، ج ۱، ص ۱۶۱
- ↑ عبدالقاهر بن طاهر بغدادی، الفرق بینالفرق، بیروت، انتشارات دارالمعرفة، ج ۱، ص ۲۵۵.
منابع
- جمعی از نویسندگان، دانشنامه جهان اسلام، تاریخ درج مطلب: بیتا، تاریخ مشاهدۀ مطلب: .23 اسفندماه 1404 ش.
- ابوالحسن اشعری، مقالاتالاسلامیین و اختلافالمصلّین، انتشارات هلموتریتر، ویسبادن، سال ۱۹۸۰ م، تاریخ درج مطلب: بیتا، تاریخ مشاهدۀ مطلب: .23 اسفندماه 1404 ش.
- میرسیدشریف جرجانی، التعریفات، بیروت، انتشارات عبدالرحمن عمیره، سال 1407 ق، تاریخ درج مطلب: بیتا، تاریخ مشاهدۀ مطلب: 23 اسفندماه 1404 ش.
- عبدالقاهر بن طاهر بغدادی، الفرق بینالفرق، بیروت، انتشارات دارالمعرفة، بیتا، تاریخ درج مطلب: بیتا، تاریخ مشاهدۀ مطلب: 23 اسفندماه 1404 ش.
- حسن بن موسی نوبختی، فرق الشیعة، ، تاریخ درج مطلب: بیتا، تاریخ مشاهدۀ مطلب: 23 اسفندماه 1404 ش.
- سعدبن عبداللّه اشعری قمی، المقالات و الفرق، با کوشش محمد جواد مشکور، تهران، سال 1361 ش، تاریخ درج مطلب: بیتا، تاریخ مشاهدۀ مطلب: 23 اسفندماه 1404 ش.
- محمدجواد مشکور، فرهنگ فرق اسلامی، مشهد، انتشارات آستان قدس رضوی، سال 1372 ش، چ دوم، تاریخ درج مطلب: بیتا، تاریخ مشاهدۀ مطلب: 23 اسفندماه 1404 ش.
- تقیالدین مقریزی، المواعظ و الاعتبار بذکر الخطط و الآثار ، تاریخ درج مطلب: بیتا، تاریخ مشاهدۀ مطلب: 23 اسفندماه 1404 ش.
- عبدالکریم شهرستانی، الملل و النحل، قاهره، چاپ افست، بیروت، بیتا، تاریخ درج مطلب: بیتا، تاریخ مشاهدۀ مطلب: 23 اسفندماه 1404 ش.
- نشوان بن سعید الحمیری، الحورالعین، انتشارات کمال مصطفی، چاپ افست تهران، سال 1972 م، تاریخ درج مطلب: بیتا، تاریخ مشاهدۀ مطلب: 23 اسفندماه 1404 ش.
- عبدالکریم شهرستانی، الملل و النحل، قاهره، انتشارات احمد فهمی، چاپ افست بیروت، بیتا، تاریخ درج مطلب: بیتا، تاریخ مشاهدۀ مطلب: 23 اسفندماه 1404 ش.
