اخباریه
| اخباریه | |
|---|---|
 | |
| نام | اخباریه |
| موسس | محمّد امین استرآبادی |
| عقیده | تکیه بر اخبار و مخالفت با اجتهاد و استنباط |
اخباریه، فرقهای هستند که تابع اخبار بوده و هر گونه اجتهاد و استنباط از قرآن، سنت، اجماع و عقل را برای استخراج احکام فقهی و شرعی باطل میدانند.
مؤسس
مؤسس این مذهب در میان شیعیان متأخر، محمدامین استرآبادی (درگذشته در 1033 هجری قمری) بود. مطابق با مندرجات «لؤلؤة البحرین» وی نخستین کسی بود که باب ملامت را بر روی مجتهدان شیعه گشود به نحوی که طایفه شیعه اثنیعشریه به دو شعبه تقسیم شدند: اخباریها و اصولیها.
روش
این گروه در تمسک به هر گونه خبر و حدیث مبالغه میکنند و مطلق اخبار و احادیث را حجت میدانند و چه بسا میگویند که اخبار کتب اربعه قطعی است. اخباریها منکر اجتهاد و تقلید بوده علم اصول را از مخترعات اهلسنت میپندارند و در نتیجه، اختلافاتی اساسی با مجتهدین در مسائل فرعی دارند[۱][۲][۳].محمّدامین منکر «اجتهاد» بود و میگفت که اجتهاد علمای شیعه بر طریق قدمای آن قوم نیست. قرآن هم دارای «ناسخ و منسوخ» و «محکم و متشابه» است و استخراج احکام دین از آن دشوار میباشد. پس باید به اخبار ائمه مراجعه کرد و «اجتهاد» را باطل دانست، زیرا مجتهد باید به «ظن» خود عمل کند و «ظن» شبهه است و شبهه به این دلیل باطل است که شبیه به حق میباشد.
آثار
کتاب محمّدامین موسوم به «فوائد المدنیة» و مطالب آن غالبا راجع به ملامت و سرزنش مجتهدان است. وی در این کتاب، آنان را به تخریب و تضییع دین حق متهم میکند.
عقاید
فرقه اخباری، ظواهر الفاظ قرآن را «حجت» نمیدانند و میگویند چون قرآن دارای مطلقات و عموماتی است و بر بسیاری از آنها «تخصیص» و تقیید عارض شده به گونهای که موجب اجمال گردیده است؛ پس نمیتوان ظواهر آن را «حجت» دانست و بدان عمل کرد. همچنین میگویند چون قرآن مشتمل بر مطالب عالیه و مضامین شامخه است، پس هر کسی نمیتواند آن را بفهمد، بلکه فهم آن، منحصر به راسخان در علم و علمای تأویل است. بنابراین، نمیتوان الفاظش را بر معنایی در ظاهر حمل کرد و آن را «حجت» دانست.
تفاوت اخباری و اصولی
در برابر اخباریها، گروهی از فقهای اسلام هستند که آنان را اصولی میگویند. آنان در استنباط احکام شرعیه فرعیه به استناد ادله تفصیلیه که «قرآن»، «سنت»، «اجماع» و «عقل» میباشد، از علم اصول فقه نیز استفاده میکنند و از قواعد آن که اصل «برائت» و استصحاب و عمل به ظن و تمیز بین اخبار است بهره میگیرند. اصولیها مدارک احکام را «قرآن»، «سنت»، «اجماع» و «عقل» میدانند و اخباریها فقط «کتاب» و «سنت» را مدرک احکام دانستهاند و مدرکیت کتاب را نیز به ضمیمه سنت و با تفسیر وارد از ائمه میدانند و به اجماع و عقل اعتنایی ندارند. همچنین اجتهاد را واجب کفائی و در صورت منحصر بودن واجد صلاحیت واجب عینی میدانند، ولی اخباریها اجتهاد را «حرام» میشمارند. اصولیها میگویند: اموری که نصی بر حرمت آن نرسیده باشد مباح است. بر خلاف ایشان، اخباریها «احتیاط» بر این گونه موارد را واجب میدانند. اصولیها اخبار را به «صحیح» و «ضعیف» و «حسن» و «موثق» تقسیم میکنند، امّا اخباریها خبر را فقط منحصر به «صحیح» و «ضعیف» میدانند. نزدیک به دو قرن بین [[اخباری اخباریها و اصولیها اختلاف بود و اخباریها بر اصولیها غلبه داشتند تا اینکه آقا محمدباقر بهبهانی، (متولد بین سالهای 1116 تا 1118 هجری قمری و درگذشته بین سالهای 1205 تا 1208 هجری قمری) که او را آقای مطلق و مجدد مذهب میخواندند، بر مسند فقاهت نشست و بساط علمای اخباری را برچید و از زمان او مجتهدان بر اخباریها غالب شدند. یکی از شعرا درباره وی گفته است: و البهبهانی معلم البشر، مجدّد المذهب فی الثانیعشر ازاح کل شبهة و ریب، فبان للمیلاد کنه الغیب[۴].
جستارهای وابسته
پانویس
- ↑ جعفر کاشفالغطاء، الحق المبین فی تصویب المجتهدین و تخطئة الاخباریین.
- ↑ محمدباقر خوانساری، روضات الجنات فی احوال العلماء و السادات، ج 7، ص 121.
- ↑ محمدامین استرآبادی، الفوائد المدنیة.
- ↑ محمدجواد مشکور، فرهنگ فرق اسلامی، مشهد، انتشارات آستان قدس رضوی، سال 1372 ش، چ دوم، ص 40، همراه با ویرایش و اصلاح جملات.
منابع
- محمدباقر خوانساری، روضات الجنات فی احوال العلماء و السادات، تاریخ درج مطلب: بیتا، تاریخ مشاهدۀ مطلب: 21 دیماه 1404 ش.
- جعفر کاشفالغطاء، الحق المبین فی تصویب المجتهدین و تخطئة الاخباریین ، تاریخ درج مطلب: بیتا، تاریخ مشاهدۀ مطلب: 21 دیماه 1404 ش.
- محمدجواد مشکور، فرهنگ فرق اسلامی، مشهد، انتشارات آستان قدس رضوی، سال 1372 ش، چ دوم ، تاریخ درج مطلب: بیتا، تاریخ مشاهدۀ مطلب: 21 دیماه 1404 ش.
- محمدامین استرآبادی، الفوائد المدنیة' ، تاریخ درج مطلب: بیتا، تاریخ مشاهدۀ مطلب: 21 دیماه 1404 ش.
