سلیمانیه (زیدیه)

سلیمانیه
نام	سلیمانیه
موسس	سلیمان‌ بن‌ جریر
عقیده	اصول اندیشه‌های سلیمانیه با دیگر فرقه‌های زیدیه اختلاف چندانی ندارد. 1. درباره مسئله خلافت؛ حضرت علی را بر حق می‌دانستند، اما خلافت ابوبکر و عمر را نیز پذیرفته بودند و می‌گفتند اگر خطایی رخ داده، آن خطا اجتهادی بوده. 2. انسان قبل از انجام فعل، دارای استطاعت و بلکه جزئی از وجود مستطیع است. 3. در مسأله بداء و تقیه، امامیه را مورد انتقاد و طعن قرار داده می‌گفتند شرط نیست که امام از نظر علم، افضل امت باشد، بلکه همان مقدار که بتواند جامعه اسلامی و مسلمین را اداره کند، کافی است و حتی لازم نیست که مجتهد و خبیر به مواقع اجتهاد و آگاه به حلال و حرام باشد.

سلیمانیه‏، یا جریریّه از پیروان سلیمان‌ بن‌ جریر از فرقه «زیدیه»‏‌ هستند. ابن‌ اثیر سُلَیمان را به ضم سین، فتح لام و سکون یاء ضبط کرده است.

وجه انتساب

ایشان از آن جهت سلیمانیه نامیده شدند که از متکلم معروف، سلیمان‌ بن‌ جریر رقی پیروی می‌کردند.

شرح حال

سلیمان‌ بن‌ جریر رقی پایه‌گذار فرقه سلیمانیه یا جریریه است. او از علمای کلامی زیدیه و نیز از فقها بود. این شخصیت، مردم را تشویق می‌کرد تا به مکتب زیدیه در آیند. علاوه، وی مناظراتی با هشام بن حکم در مجلس متکلمین در محضر هارون داشته است. سلیمان از کسانی بود که برای دربار هارون عباسی خدمات شایسته‌ای انجام داد. از سابقه اعمال و اعتقادات این شخص به‌ دست می‌آید که وی از نظر اعتقادی، زیدی ولی در عمل عباسی بوده و با امامیه رابطه‌ای جز همراه با بغض و عناد نداشته است.

تاریخ تاسیس فرقه

این فرقه در دوره حکومت منصور دوانیقی تاسیس شد.

اصول اعتقادی

اصول اندیشه‌های سلیمانیه با دیگر فرقه‌های زیدیه اختلاف چندانی ندارد.

خلافت

سلیمانیه عقیده داشتند هرچند علی (‌علیه‌السّلام) برترین شخص برای خلافت پیامبر (صلّی‌الله علیه وآله) بوده است، با این‌حال، خلافت ابوبکر و عمر را نیز پذیرفته بودند و می‌گفتند که اگر خطایی در‌این‌باره رخ داده باشد، آن خطا اجتهادی بوده است. بر همین مبنا، امامت مفضول یعنی خلافت ابوبکر و عمر را قبول داشتند و می‌گفتند که مسلمانان با اینکه در بیعت امیرالمؤمنین علی (علیه‌السّلام) اصلح را ترک کردند، اما فاسق و کافر شمرده نمی‌شوند. سلیمانیه بر خلاف مواضع مسالمت‌جویانه‌شان اما در موضوع خلافت ابوبکر و عمر، اما در برخورد با عثمان و خلافت وی او را سخت نکوهیدند و به کفر او و فسق طرفدارانش حکم کردند و علاوه عایشه، طلحه و زبیر را به دلیل جنگ با امام علی ‌(علیه‌السّلام)، کافر شمردند. همین موضع سبب شده است که اهل‌ سنت، سلیمان‌ بن‌ جریر و پیروان او را تکفیر کنند.

اسماء و صفات

سلیمانیه در باره مسأله اسماء و صفات الهی معتقد بودند که خداوند عالِم است به علمی که آن علم نه خود اوست و نه غیر او، و علم او یک شئ است. آنان درباره قدرت، حیات و دیگر صفات خداوند نیز چنین عقیده‌ای داشتند.

استطاعت

همچنین معتقد بودند که انسان قبل از انجام فعل، دارای استطاعت بوده و جزئی از وجود مستطیع است.

بداء و تقیه

سلیمان در مسأله «بداء» و «تقیه»، امامیه را مورد انتقاد و طعن قرار داد و می‌گفت شرط نیست که امام از نظر علم افضل امت باشد، بلکه همان مقدار که بتواند جامعه اسلامی و مسلمین را اداره کند، کافی است و حتی لازم نیست که مجتهد و خبیر به مواقع اجتهاد و آگاه به حلال و حرام باشد.

جستارهای وابسته

• امامیه
• امیرالمؤمنین علی (علیه‌السّلام)
• ابوبکر
• عمر
• عثمان
• عایشه
• طلحه
• زبیر
• زیدیه
• منصور دوانیقی
• بداء
• تقیه

منابع

• ابن اثیر، اللباب فی تهذیب الانساب، تاریخ درج مطلب: بی‌تا، تاریخ مشاهدۀ مطلب: 30 اردیبهشت‌ماه 1405 ش.
• فخر رازی، اعتقادات فِرَق المسلمین و المشرکین، تاریخ درج مطلب: بی‌تا، تاریخ مشاهدۀ مطلب: 30 اردیبهشت‌ماه 1405 ش.
• محمد بن‌ حسین رازی‌ آبی، تبصرة العوام، تاریخ درج مطلب: بی‌تا، تاریخ مشاهدۀ مطلب: 30 اردیبهشت‌ماه 1405 ش.
• عباس اقبال آشتیانی، خاندان نوبختی، تاریخ درج مطلب: بی‌تا، تاریخ مشاهدۀ مطلب: 30 اردیبهشت‌ماه 1405 ش.
• محمد شمس الدین آملی، نفائس الفنون فی عرایس العیون، تاریخ درج مطلب: بی‌تا، تاریخ مشاهدۀ مطلب: 30 اردیبهشت‌ماه 1405 ش.
• علی بن الحسین المسعودی، مروج الذهب و معادن الجوهر، تاریخ درج مطلب: بی‌تا، تاریخ مشاهدۀ مطلب: 30 اردیبهشت‌ماه 1405 ش.
• عبدالکریم سمعانی، الانساب، تاریخ درج مطلب: بی‌تا، تاریخ مشاهدۀ مطلب: 30 اردیبهشت‌ماه 1405 ش.
• ابوالفرج اصفهانی، مقاتل الطالبین، تاریخ درج مطلب: بی‌تا، تاریخ مشاهدۀ مطلب: 30 اردیبهشت‌ماه 1405 ش.
• احمد بن قاسم صنعانی، البحر الزخار، تاریخ درج مطلب: بی‌تا، تاریخ مشاهدۀ مطلب: 30 اردیبهشت‌ماه 1405 ش.
• ابن شهرآشوب، مناقب آل ابی‌طالب، تاریخ درج مطلب: بی‌تا، تاریخ مشاهدۀ مطلب: 30 اردیبهشت‌ماه 1405 ش.
• علی بن یونس نباطی بیاضی، الصراط المستقیم، تاریخ درج مطلب: بی‌تا، تاریخ مشاهدۀ مطلب: 30 اردیبهشت‌ماه 1405 ش.
• محمد بن عبدالکریم شهرستانی، الملل و النحل، تاریخ درج مطلب: بی‌تا، تاریخ مشاهدۀ مطلب: 30 اردیبهشت‌ماه 1405 ش.
• محمدجواد مشکور، فرهنگ فرق اسلامی، مشهد، انتشارات آستان قدس رضوی، سال 1372 ش، چ دوم، تاریخ درج مطلب: بی‌تا، تاریخ مشاهدۀ مطلب: 30 اردیبهشت‌ماه 1405 ش.
• حسین صابری، تاریخ فرق اسلامی، تاریخ درج مطلب: بی‌تا، تاریخ مشاهدۀ مطلب: 30 اردیبهشت‌ماه 1405 ش.