شحامیه

شحّامیّه
نام	شحّامیّه
موسس	ابویعقوب بن یوسف عبدالله بن شحام
عقیده	صدور مقدور واحد از دو قادر جایز است.

شحامیه‏، پیروان ابویعقوب شحام هستند که استاد ابوعلی جبائی بود. این فرقه از فرقه‌های منشعب شده از فرقه خوارج و به نقلی معتزله بودند.

موسس

موسس و رهبر فرقه شحامیه، ابویعقوب یوسف بن عبدالله بن شحام، از شاگردان ابوعلی جبایی و ابوالهذیل علاف بود. گروهی نام وی را علی بن محمد گزارش کرده‌اند.

شرح حال

ابویعقوب از مناظره‌کنندگان در خصوص نقد بر اسلام و قرآن بود. وی در دولت واثق عباسی مسئول دیوان خراج بود. این شخصیت از مهم‌ترین اساتید مکتب معتزله در بصره شناخته می‌شد که پس از شورش علی بن محمد معروف به صاحب الزنج، بازخواست شد و نتوانست درس خویش را در این شهر ادامه دهد و سرانجام بصره را از روی ناچاری ترک کرد. گفتنی است که فرقه شحامیه و تعالیم آن، از آخرین فرقه‌ها و تعالیم معتزله در بصره بوده ‌است.

اعتقادات

مبانی اعتقادی ابویعقوب شبیه به عقاید جبایی بود، جز آنکه وی صدور مقدور واحد را از دو قادر جایز می‌دانست، ولی جبایی و پسرش چنین اعتقادی نداشتند. بنابراین، وی در این قول به عقیده اهل‌سنت نزدیک شده است. برخی گمان کرده‌اند که گفتار شحام همان قول «صفاتیه» می‌باشد، ولی تفاوت میان این دو سخن آشکار است، زیرا شحام صدور مقدور واحد را از دو قادر جایز می‌داند که هر کدام می‌توانند به جای دیگری، آن مقدور را به وجود آورند. اما کعبی معتقد است که «صفاتیه» دو آفریدگار را اثبات نمی‌کنند، ولی صدور مقدور واحد را از دو قادر جایز می‏‌دانند، بدین‌ترتیب که یکی از آنان آفریدگار و دیگری کسب‏‌کننده باشد.

جستارهای وابسته

• خوارج
• معتزله
• بصره
• صفاتیه
• ابوعلی جبایی
• ابوالهذیل علاف

منابع

• ذبیح‌الله صفا، تاریخ ادبیات در ایران، بخش مربوط به فرقه معتزله، تاریخ درج مطلب: بی‌تا، تاریخ مشاهدۀ مطلب: 25 خردادماه 1405 ش.
• شهفور بن طاهر اسفرایبنی، التبصیر فی الدین، تاریخ درج مطلب: بی‌تا، تاریخ مشاهدۀ مطلب: 25 خردادماه 1405 ش.
• عبدالقادر بن طاهر بغدادی، الفرق بین الفرق، تاریخ درج مطلب: بی‌تا، تاریخ مشاهدۀ مطلب: 25 خردادماه 1405 ش.
• میترا سعادت، فصل‌نامه تاریخ نو، بهار 1396 ش، ش 18، مقاله زمینه‌های رکود مکتب معتزله بصره در قرن سوم هجری، تاریخ درج مطلب: بی‌تا، تاریخ مشاهدۀ مطلب: 25 خردادماه 1405 ش.
• محمدجواد مشکور، فرهنگ فرق اسلامی، مشهد، انتشارات آستان قدس رضوی، سال 1372 ش، چ دوم، تاریخ درج مطلب: بی‌تا، تاریخ مشاهدۀ مطلب: 25 خردادماه 1405 ش.