بزیعیه

بزیعیه
نام	بزیعیه
موسس	بزیع‌ بن‌ موسی‌الحائک
عقیده	انحراف در عقاید دینی

بزیعیه‏، از «غُلاة» و منشعب از فرقه «خطابیه» و از پیروان بزیع‌ بن‌ موسی‌الحائک (بافنده) از اهالی کوفه بودند. صاحب «بیان‌ الادیان» نام او را بزیع‌ بن‌ یونس دانسته و ابوالحسن اشعری در کتاب مقالات الاسلامیین و اختلاف المصلین، او را بزیع‌ بن‌ موسی نام برده است. در ضمن، بعضی از مولفان فرقه‌شناسی، «بزیعیه» را «بزیغیه» نوشته‌اند که صحیح نیست.

پیدایش

عده‌ای پس از کشته شدن ابوالخطّاب محمد بن‌ ابی‌زینب الاسدی الاَجدَع، «بَزیع» را امام دانسته و گفتند که خداوند به‌ صورت جعفر‌ بن‌ محمد (علیه‌السّلام) بر مردم ظاهر شد.

ادعاهای بزیع

بزیع، حائک (بافنده) بود. وی مدعی بود که به آسمان رفته و خداوند دستی بر سرش کشیده و آب در دهانش انداخته است و حکمت از دل او مانند قارچ از زمین می‌‌روید. همچنین می‌گفت که امام علی (علیه‌السّلام) را دیده که بر دست راست خداوند نشسته است.

اعتقادات

بزیعیه امام صادق ‌(علیه‌السّلام) را مظهر خدا می‌‌‌پنداشتند و بزیع را همچون پیامبر می‌دانستند که از طرف حضرت صادق مرسل شده است، آن‌طور که پیامبری میان موسی و هارون مشترک است، میان او و ابوالخطاب نیز مشترک است و همچنین وی قابلیت دریافت وحی را دارد. بزیع در تفسیر این آیه وَ ما کانَ لِنَفْسٍ أَنْ تُؤْمِنَ إِلَّا بِإِذْنِ اللَّهِ ^{[یونس–100]} ‎ مدعی بود که به وی وحی می‌‏شود، چنانکه فرمود: وَ أَوْحی‏ رَبُّکَ إِلَی النَّحْلِ ... ^{[نحل–68]} ‎ و می‏‌پنداشت که یاران و پیروان او بالاتر از جبرئیل و میکائیل هستند. او می‌‏گفت هرگاه آدمی به کمال برسد، نمی‌توان گفت که مرده است، لیکن هرگاه یکی از یاران او در می‏‌گذشت می‌‏گفت که او به ملکوت‌ اعلی پیوسته است. علاوه مدعی بودند که مردگان خود را می‌‌توانند ببینند چنانکه هر بامداد و شامگاه آنان را می‌‌بینند. بزیع می‌‏گفت که همه انبیاء و امامان خدایان هستند و نمی‌میرند، بلکه به آسمان می‌‏روند چنانکه خود او به آسمان عروج کرده و خداوند سر او را مسح نموده و آب دهان خود را در دهان او انداخته و حکمت را در سینه او تثبیت کرده است. ابوالحسن‌ اشعری عقاید این فرقه را با شرحی که گذشت بیان کرده است. علاوه، در کتاب دانش‌نامه‌ اسلامی نیز به اعتقادات این فرقه اشاره شده است.

برخورد امام صادق با بزیع

مطابق با برخی از روایات، امام صادق علیه‌السّلام بزیغ را لعن و بنابر روایتی دیگر، پس از شنیدن خبر قتل بزیع، خدا را شکر کرده است. در کتاب کافی، روایتی با سندی قوی موجود است که براساس آن، حضرت به کسی که شنیده بود خود را نبیّ می‌داند، فرموده بود که اگر بار دیگر کسی این ادعا را از او شنید، وی را بکشد.

جستارهای وابسته

• غُلاة
• خطابیه
• کوفه

منابع

• عبدالکریم شهرستانی، الملل و النحل، قاهره، انتشارات احمد فهمی محمد، سال ۱۳۶۷ ق،، تاریخ درج مطلب: بی‌تا، تاریخ مشاهدۀ مطلب: 28 بهمن‌ماه 1404 ش.

• مطهر بن‌ طاهر مقدسی، البدء و التاریخ، انتشارات کلمان هوار، پاریس، سال ۱۸۹۹ م، چاپ افست تهران، سال ۱۹۶۲ م ، تاریخ درج مطلب: بی‌تا، تاریخ مشاهدۀ مطلب: 28 بهمن‌ماه 1404 ش.

• محمدجواد مشکور، فرهنگ فرق اسلامی، مشهد، انتشارات آستان قدس رضوی، سال 1372 ش، چ دوم ، تاریخ درج مطلب: بی‌تا، تاریخ مشاهدۀ مطلب: 28 بهمن‌ماه 1404 ش.

• ابوالحسن اشعری، مقالات الاسلامیین و اختلاف المصلین، انتشارات هلموت ریتر، سال 1980 م، تاریخ درج مطلب: بی‌تا، تاریخ مشاهدۀ مطلب: 28 بهمن‌ماه 1404 ش.

• جمعی از نویسندگان،دانش‌نامه جهان اسلام، تاریخ درج مطلب: بی‌تا، تاریخ مشاهدۀ مطلب: 28 بهمن‌ماه 1404 ش.

• محمد بن عمر کشّی، اختیار معرفة الرجال، (تلخیص) شیخ طوسی، مشهد، انتشارات مصطفوی، سال 1348 ش، تاریخ درج مطلب: بی‌تا، تاریخ مشاهدۀ مطلب: 28 بهمن‌ماه 1404 ش.

• محمد بن یعقوب کلینی، الکافی، با تصحیح علی‌اکبر غفاری، بیروت، سال ۱۴۰۱ ق، تاریخ درج مطلب: بی‌تا، تاریخ مشاهدۀ مطلب: 28 بهمن‌ماه 1404 ش.